Ja, in de regel mag u een overledene aanraken en ook een kus geven. Was daarna uw handen goed. Volgens de Britse arbeidsinspectie HSE hoort wie de overledene verzorgt u te vertellen als aanraken of kussen een gezondheidsrisico kan geven. In de praktijk zien we dat een kus op het voorhoofd, de wang of de hand het fijnst is, omdat bij de mond vaak vocht zit. Bij een vergevorderde ontbinding en bij een paar zeldzame besmettelijke ziekten raadt de uitvaartverzorger aanraken af. Belt u met vragen of om een uitvaart te regelen, dan wordt u automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner, dat uw vragen beantwoordt en, als u dat wilt, de uitvaart in gang zet bij een uitvaartverzorger bij u in de buurt.
Ook gezocht als: mag je een overledene aanraken, overledene kussen, een overledene een kus geven, waarom mag je een overledene niet kussen, dode aanraken, hand van een overledene vasthouden, afscheid met een kus, overledene aaien.
Moet u een uitvaart regelen? Bel 085-0048099, dag en nacht: u wordt automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner. Vaste samenstellingen zonder apart basistarief: crematie vanaf €1.750, begrafenis vanaf €3.900 inclusief algemeen graf. Een crematie zelf regelen kan vanaf circa €800; losse diensten, zoals een complete opbaring, kunnen er altijd bij.
- Aanraken: mag in de regel; was daarna uw handen goed.
- Een kus: op het voorhoofd, de wang of de hand; bij de mond zit vaak vocht.
- Gevoel: een overledene voelt koel en wat stevig aan, zeker na de koeling.
- Kinderen: mogen het ook, als ze willen; bereid ze erop voor en dwing nooit.
- Liever niet: bij vergevorderde ontbinding en bij een paar zeldzame besmettelijke ziekten.
Mag je een overledene aanraken?
Ja, aanraken mag; in de praktijk zien we dat het bijna altijd kan, als u daarna uw handen goed wast.
Veel mensen aarzelen bij een opgebaarde dierbare. Mag ik de hand vasthouden? Mag ik over het haar strijken? Het antwoord is bijna altijd ja. Aanraken hoort bij afscheid nemen. Voor veel families is het juist het moment waarop het overlijden echt binnenkomt, en dat kan helpen bij het verwerken.
De enige vaste afspraak is eenvoudig: was daarna uw handen. Volgens de Britse arbeidsinspectie Health and Safety Executive (HSE) horen familieleden die een overledene hebben aangeraakt, aangemoedigd te worden hun handen goed te wassen. Dat is gewone hygiëne, net als na een bezoek in het ziekenhuis.
Er zijn een paar uitzonderingen, maar die zijn zeldzaam. Had uw dierbare een besmettelijke ziekte, vraag het dan even aan de uitvaartverzorger. Welke ziektes het zijn en wat er dan geldt, leest u bij hoe besmettelijk iemand na overlijden is.
Een kus geven: waar wel en waar liever niet
Een kus op het voorhoofd, de wang of de hand kan in de regel gewoon; bij de mond is meer voorzichtigheid nodig, omdat daar vaak vocht zit.
Een laatste kus is voor veel mensen een vanzelfsprekend gebaar. Er is geen regel die het in het algemeen verbiedt. Volgens de HSE hoort wie de overledene verzorgt u wel te vertellen als aanraken of kussen een gezondheidsrisico kan geven, en het in dat geval tactvol af te raden en uit te leggen waarom. Weet u niet van een besmettelijke ziekte en hoort u niets, dan is een kus op het voorhoofd, de wang of de hand meestal geen probleem; de uitvaartverzorger kent de doodsoorzaak namelijk niet altijd.
In de praktijk zien we dat de plek uitmaakt. Een kus op het voorhoofd, de wang of de hand is een fijne keuze. Bij de mond is het anders: daar kan vocht uit het lichaam komen, en volgens de HSE kunnen ziekteverwekkers in lichaamsvocht via mond, neus of ogen overgaan. Daarom is een kus op de mond minder verstandig, zeker na een paar dagen.
Wilt u toch dicht bij het gezicht zijn, leg dan uw wang even tegen die van uw dierbare, of geef een kus op het haar. Zo voelt het afscheid net zo dichtbij. Ziet u vocht bij de mond of de neus, veeg dat dan niet met blote handen weg, maar vraag het zorgteam.
Hoe een overledene aanvoelt
Een overledene voelt koel aan en wat stevig, zeker na de koeling; dat is normaal, en het helpt om het vooraf te weten.
Wie een overledene voor het eerst aanraakt, schrikt soms van hoe koud de huid is. Dat komt doordat het lichaam na de dood afkoelt, en bij een opbaring ligt de overledene meestal ook op een koelplaat. De huid voelt daardoor koel en soms wat stevig of wasachtig aan.
Kort na het overlijden kan het lichaam stijf zijn door lijkstijfheid; die verdwijnt na een tijd vanzelf weer. Een hand of een arm laat zich dan niet makkelijk bewegen. Forceer niets: leg uw hand gewoon op die van uw dierbare. Ook het gezicht kan anders aanvoelen dan u gewend was. Dat is normaal en zegt niets over de zorg die uw dierbare heeft gekregen.
Het helpt om dit vooraf te weten, en om het ook tegen anderen te zeggen die op bezoek komen. Dan schrikt niemand en kan iedereen op zijn eigen manier dicht bij de overledene zijn.
Aanraken na thanatopraxie of make-up
Ook na thanatopraxie of postmortale make-up kunt u uw dierbare aanraken; ga wat voorzichtig om met het gezicht, zodat de verzorging mooi blijft.
Bij thanatopraxie wordt het lichaam behandeld zodat het er langer goed uitziet. Aanraken kan ook daarna gewoon. In de praktijk zien we dat de huid na thanatopraxie wat steviger aanvoelt. Wat de behandeling inhoudt, leest u bij thanatopraxie en balseming.
Is het gezicht opgemaakt, raak het dan liever zacht aan, of geef een kus op het voorhoofd of de hand. Make-up kan vegen, en dan moet het zorgteam het bijwerken. Dat is geen ramp: vraag het zorgteam gerust om het bij te werken. Ook na thanatopraxie geldt: was na het aanraken uw handen.
Kinderen en een overledene aanraken
Kinderen mogen een overledene aanraken als ze dat willen; vertel vooraf dat het lichaam koud aanvoelt, en dwing nooit.
Kinderen zijn vaak nieuwsgierig en willen weten hoe het voelt. Dat is gezond. Vertel van tevoren in eenvoudige woorden wat ze gaan zien en voelen: opa is koud, hij beweegt niet meer, en dat doet hem geen pijn. Laat ze zelf kiezen of ze de hand willen vasthouden, een tekening willen neerleggen of alleen willen kijken.
Dwing een kind nooit, en houd het ook niet tegen als het graag wil. Was na afloop samen de handen; dat geeft een rustig einde aan het bezoek. Hoe u een kind uitlegt wat de dood is, leest u bij een kind uitleggen dat iemand dood is.
Wanneer u beter niet meer aanraakt
Bij een vergevorderde ontbinding, bij vocht dat het lichaam loslaat en bij een paar zeldzame besmettelijke ziekten raadt de uitvaartverzorger aanraken af.
In de praktijk zien we dat aanraken bij een vergevorderde ontbinding beter niet meer kan. Het lichaam is dan kwetsbaar, er komt vaak vocht vrij en het afscheid wordt er niet mooier van. Dat speelt vooral als iemand pas na dagen of weken is gevonden. Hoe u dan toch afscheid kunt nemen, leest u bij een overledene zien na dagen.
Bij een paar zeldzame ziekten gelden strengere regels. Bij schurft crustosa raadt het RIVM aan om zo weinig mogelijk mensen de overledene te laten aanraken en de kist dicht te houden. Bij ebola en vergelijkbare ziekten adviseert de HSE dat de overledene niet wordt bekeken. Dat zijn uitzonderingen; de uitvaartverzorger vertelt het u als het speelt.
Aanraken in het rouwcentrum en thuis
In de familiekamer van het rouwcentrum en bij een opbaring thuis mag u uw dierbare aanraken; vraag het zorgteam als u ergens over twijfelt.
In een uitvaartcentrum neemt u meestal afscheid in een familiekamer. Daar mag u uw dierbare aanraken, de hand vasthouden en een kus geven, net als thuis. Vraag het gerust als u niet zeker weet of iets kan, bijvoorbeeld of u de handen anders mag leggen of een knuffel mag meegeven. Hoe het er in een uitvaartcentrum aan toegaat, leest u bij wat er in een rouwcentrum gebeurt.
Sommige families willen nog meer doen en helpen bij de verzorging: het haar kammen, de nagels knippen of de kleding aantrekken. Dat kan vaak, samen met het zorgteam. Wat u daarvoor klaar kunt leggen, leest u bij de laatste verzorging: wat klaarleggen.
Veelgestelde vragen
De vragen die families het vaakst stellen over aanraken en kussen bij een opbaring, met een antwoord uit de praktijk en de richtlijnen.
Ja, in de regel mag dat. Een kus op het voorhoofd, de wang of de hand is een fijne keuze. Bij de mond zit vaak vocht, en daar is meer voorzichtigheid nodig. Volgens de Britse arbeidsinspectie HSE hoort wie de overledene verzorgt u te vertellen als kussen een gezondheidsrisico kan geven.
Ja. In de praktijk zien we dat aanraken bijna altijd kan, als u daarna uw handen goed wast. De hand vasthouden, over het haar strijken of de wang aaien hoort bij afscheid nemen. Alleen bij een vergevorderde ontbinding en bij een paar zeldzame besmettelijke ziekten raadt de uitvaartverzorger het af.
Een kus is niet verboden. Voorzichtigheid geldt vooral bij de mond: daar kan vocht uit het lichaam komen, en volgens de Britse arbeidsinspectie HSE kunnen ziekteverwekkers in lichaamsvocht via mond, neus of ogen overgaan. Had iemand een besmettelijke ziekte, vertel het de uitvaartverzorger dan en vraag of kussen een risico geeft.
Bij de mond kan vocht uit het lichaam komen, zeker na een paar dagen, en volgens de Britse arbeidsinspectie HSE kunnen ziekteverwekkers in lichaamsvocht via mond, neus of ogen overgaan. Een kus op het voorhoofd, de wang of de hand voelt net zo dichtbij, of leg even uw wang tegen die van uw dierbare.
Vraag het dan eerst aan de uitvaartverzorger. Volgens de Britse arbeidsinspectie HSE hoort wie de overledene verzorgt u te vertellen als aanraken of kussen een gezondheidsrisico geeft, en het dan tactvol af te raden. Bij de meeste ziekten kan aanraken met daarna handen wassen gewoon; bij een paar zeldzame ziekten blijft de kist dicht.
Ja, dat is verstandig. Volgens de Britse arbeidsinspectie HSE horen familieleden die een overledene hebben aangeraakt, aangemoedigd te worden hun handen goed te wassen. Dat is gewone hygiëne, net als na een bezoek in het ziekenhuis. Doe het ook met kinderen samen; dat geeft meteen een rustig einde aan het bezoek.
Een lichaam koelt na de dood af, en bij een opbaring ligt de overledene meestal ook op een koelplaat. De huid kan ook wat wasachtig aanvoelen. Kort na het overlijden kan het lichaam stijf zijn door lijkstijfheid, die later vanzelf verdwijnt. Dat is normaal; het helpt om het vooraf te weten.
Ja, dat mag. Leg uw hand op die van uw dierbare of houd de hand vast. Forceer niets als de hand of de arm stijf is; dat komt door lijkstijfheid en is normaal. Wilt u de handen anders leggen, vraag het dan het zorgteam. Was na afloop uw handen goed met zeep en water.
Ja, ook na thanatopraxie kunt u uw dierbare gewoon aanraken. In de praktijk zien we dat de huid daarna wat steviger aanvoelt. Is het gezicht opgemaakt, raak het dan liever zacht aan of geef een kus op het voorhoofd of de hand, want make-up kan vegen. Was na het aanraken altijd uw handen.
Ja, als ze dat zelf willen. Vertel vooraf in eenvoudige woorden wat ze gaan zien en voelen, bijvoorbeeld dat het lichaam koud is en niet meer beweegt. Laat ze kiezen: de hand vasthouden, een tekening neerleggen of alleen kijken. Dwing een kind nooit, en was na afloop samen de handen.
Bij een vergevorderde ontbinding, bijvoorbeeld als iemand pas na dagen of weken is gevonden. Het lichaam is dan kwetsbaar en er komt vaak vocht vrij. Ook bij een paar zeldzame besmettelijke ziekten, zoals schurft crustosa en ebola, gelden strengere regels. De uitvaartverzorger vertelt het u als dat speelt, en helpt u om toch afscheid te nemen.
Ja. In de familiekamer van een uitvaartcentrum mag u uw dierbare aanraken, de hand vasthouden en een kus geven, net als bij een opbaring thuis. Vraag het gerust als u twijfelt, bijvoorbeeld of u iets mag meegeven of de handen anders mag leggen. Was na het bezoek uw handen.
Bronnen
De feiten in dit artikel komen uit de volgende bronnen.
- Health and Safety Executive (Britse arbeidsinspectie), richtlijn HSG283 over infectierisico's bij het hanteren van overledenen
- RIVM, Infectieziekten Bulletin, artikel over scabies crustosa bij een overleden patiënt
- Praktijkervaring uit de overledenenzorg, bij opbaringen thuis en in het uitvaartcentrum
Vragen over afscheid nemen bij de opbaring?
RouwUitvaart.nl is een landelijk informatie- en verwijsplatform. De uitvaart zelf wordt verzorgd door een uitvaartverzorger bij u in de buurt. Belt u 085-0048099, dan wordt u automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner.
Een hand vasthouden of een laatste kus geven is meestal gewoon mogelijk. Was daarna uw handen, kies een plek die goed voelt, en vraag het de uitvaartverzorger als u twijfelt.
Team RouwUitvaart.nl
