Begrafenis zelf regelen: een graf en afscheid naar eigen wens

Er is geen haast bij het allereerste moment — blijf zo lang als u wilt bij uw dierbare. Bel daarna de huisarts of huisartsenpost voor de schouw: een arts moet vaststellen dat de dood een natuurlijke oorzaak had.

U ontvangt een A-formulier(verklaring van overlijden) en een gesloten B-envelop(de doodsoorzaakverklaring, die de arts naar het CBS stuurt). Het A-formulier heeft u nodig om bij de gemeente het verlof tot begraven aan te vragen; zonder dat verlof mag er niets verder in gang worden gezet.

Overleed uw dierbare in een ziekenhuis of hospice? Dan wordt de schouw vaak al voor u geregeld. Moet er iemand komen ophalen, dan kan dat vanaf circa €200.

Zodra de schouwarts is geweest, moet de ontbinding worden geremd. Dit is de stap die het vaakst wordt onderschat en die het minst kan wachten. Kiest u voor koeling(koelplaat, koelmatras of kistkoeler), of voor thanatopraxie(lichte balseming, geen koeling nodig)?

Kies bewust en kies snel. Wie thanatopraxie overweegt, mag de overledene niet op een koelplaat leggen — bevriezing van het vaatstelsel kan de behandeling onmogelijk maken. Wie voor koeling kiest, koelt het liefst zo snel mogelijk ná de schouw, en laat het lichaam eerst een dagdeel intensief koelen voordat het thuis wordt opgebaard.

Leg de overledene in de tussentijd onder een dun laken, zodat het lichaam de eigen warmte kwijt kan.

Ga het liefst de eerstvolgende werkdag naar de burgerlijke stand van de gemeente waar het overlijden plaatsvond — de meeste gemeenten werken op afspraak.

U hoeft hier geen uitvaartondernemer voor mee te nemen; de aangifte doet u zelf, met de envelop van de arts en een identiteitsbewijs. U ontvangt het verlof tot begraven — zonder dat document mag de begrafenis niet plaatsvinden.

Vraag meteen 5 tot 10 uittreksels van de overlijdensakte mee. Het tarief hiervoor is landelijk vastgesteld en wordt jaarlijks geïndexeerd; reken op ongeveer €18 per stuk. U heeft ze straks nodig bij de bank, verzekeraars én de begraafplaats.

Dit is voor een begrafenis dé beslissing. Een algemeen graf is meestal het voordeligst, met een vaste grafrusttermijn. Een particulier graf koopt of huurt u exclusief voor de familie, met meer zeggenschap maar hogere kosten.

Steeds meer mensen kiezen voor een natuurbegraafplaats, waar begraven wordt tussen bomen en natuur, vaak zonder traditionele grafsteen. Bel of mail rechtstreeks met de begraafplaats van uw keuze voor beschikbaarheid en actuele grafrechten — die worden per gemeente vastgesteld en verschillen daardoor sterk.

Respecteer een bekende wens van de overledene, bijvoorbeeld vastgelegd in een testament of codicil.

Wassen, aankleden en het haar verzorgen — u mag dit volledig zelf doen, samen met wie u dierbaar is. Veel mensen ervaren dit als een van de waardevolste momenten van het hele proces.

Kiest u voor thanatopraxie, doe het definitieve kleden en verzorgen dan het liefst ná de behandeling. Kiest u voor koeling, dan is opbaren mogelijk in het vertrouwde bed, in de logeerkamer, in een kist of op een baarplank — leg de overledene op de rug, zodat alle delen van het lichaam gekoeld worden.

Geen tijd of behoefte om dit zelf te doen? Een complete thuisopbaring, inclusief verzorging, kunt u laten verzorgen. Ook een rouwcentrum of afscheidshuis met een 24-uurskamer is een optie: u kunt er dag en nacht bij uw dierbare zijn.

Een omhulsel is verplicht voor zowel vervoer als begraven — maar een kist is dat niet. De Wet op de lijkbezorging spreekt van “een kist of ander omhulsel”. Ook een lijkwade is wettelijk toegestaan, mits u gebruikmaakt van een opbaarplank of draagbaar. Het omhulsel moet zijn afgestemd op begraven: biologisch afbreekbaar, luchtdoorlatend, en zonder kunststoffen of metalen.

Simpel en degelijk hoeft niet duur te zijn: vanaf €300–€600 heeft u al een volwaardige kist. Denk ook aan duurzamere varianten — wilgentenen, riet of karton — die goed passen bij een natuurbegraafplaats. Kinderen of kleinkinderen kunnen de kist beschilderen of ondertekenen; dat maakt het persoonlijk zonder extra kosten.

Vraag wel het reglement van de begraafplaats op: die kan aanvullende eisen stellen, bijvoorbeeld over een verplichte onderplank bij een lijkwade. Bestellen kan meestal met levering binnen 1–2 dagen, door heel Nederland.

Een rouwkaart hoeft niet via een drukker als u dat niet wilt: een eenvoudig sjabloon volstaat prima. Kies een foto en een tekst die klopt bij wie uw dierbare was.

Laten drukken en versturen kost meestal €100–€500. Steeds meer families kiezen ook voor een digitale aankondiging via mail of WhatsApp, naast of in plaats van papier.

Tip: laat één persoon de adreslijst beheren, zodat de verzending niet op uw bordje blijft liggen.

Zolang u het verlof tot begraven op zak heeft, mag u zelf vervoeren — in een eigen auto of geleende bus. Voor veel families is dat juist een van de meest persoonlijke onderdelen van de dag.

Wilt u toch een klassieke rouwauto met chauffeur? Dat kan vanaf circa €250. Draagt de familie zelf de kist? Loop dan vooraf even de route naar het graf, zeker als er trappen of oneffen grond bij komen kijken.

Bel de begraafplaats voor een aula, een tijdslot en de coördinatie van het delven — dit laatste regelt de begraafplaats meestal zelf, soms inbegrepen bij de grafrechten, soms apart. Een aula huren kost gemiddeld €500–€1.500.

Verdeel de praktische taken vooraf: wie ontvangt de gasten bij de ingang, wie loopt met de kistdragers mee, wie regelt een paraplu bij regen? Kleine afspraken schelen veel stress op de dag zelf. Catering na afloop zelf verzorgen, met hulp van familie, scheelt al gauw 50% ten opzichte van een cateraar.

Het is heel normaal dat u zelf ook emotioneel bent — plan bewust rustmomenten in, ook tussen de onderdelen door. Extra handen nodig? Kistdragers vanaf circa €180, een uitvaartleider die de regie overneemt vanaf circa €400, of een gastheer/-vrouw voor de condoleance vanaf circa €175.

Een grafsteen plaatst u meestal pas drie tot zes maanden later, en op sommige gronden pas na circa een jaar, zodra de grond is ingeklonken — reken op vanaf circa €1.000 voor een eenvoudige steen, gangbaar €2.000–€4.000, afhankelijk van materiaal en tekst. Vraag vooraf het reglement van de begraafplaats op, want niet elke steen of tekst is overal toegestaan.

Ondertussen wacht de administratie: bankrekening blokkeren, abonnementen opzeggen, pensioenfonds en zorgverzekering informeren. Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 geldt voor de aangifte erfbelasting een termijn van 20 maanden na de dag van overlijden (voorheen 8 maanden). De Belastingdienst stuurt binnen circa vier maanden een brief met de exacte inleverdatum.

Geen zin of tijd? Ook dit kunt u laten uitvoeren, vanaf circa €200.