Wat te doen bij overlijden: Complete Stapsgewijze Gids

Direct na overlijden – arts bellen en eerste rust nemen

Neem eerst even de tijd om bij uw dierbare te zijn en het verlies te laten landen. Bel daarna direct de huisarts of huisartsenpost voor de officiële schouw. Dit is een verplichte stap volgens de Wet op de lijkbezorging, waarbij een arts vaststelt of sprake is van een natuurlijke dood. Het geeft rust en zekerheid in een onzekere tijd.

De arts geeft twee belangrijke formulieren af: het A-formulier (verklaring van overlijden met doodsoorzaak) en het B-formulier (verlof tot vervoer en bezorging). Zonder deze formulieren mag het lichaam niet worden vervoerd. Bij een vermoeden van niet-natuurlijk overlijden is eerst toestemming van de officier van justitie nodig. Vervoer zonder papieren kan strafbaar zijn.

Bij overlijden in een ziekenhuis of zorginstelling regelt de instelling vaak de schouw en tijdelijke koeling, zodat u meer ruimte heeft om te ademen.

Neem contact op met naaste familie om hen te informeren en steun te zoeken. Als u behoefte heeft aan een rustig adviesgesprek, neem contact op – wij staan klaar om te luisteren.

Koeling en begin van opbaring

Het lichaam moet zo snel mogelijk gekoeld worden om een waardige opbaring mogelijk te maken en natuurlijke processen te vertragen. Dit kan met een koelplaat of in een koelruimte. Thuisopbaring kan al direct na de schouw beginnen en is vaak een troostende keuze, omdat het afscheid in een vertrouwde omgeving plaatsvindt.

Belangrijke aandachtspunten voor koeling en hygiëne:

• Ramen open mogen voor ventilatie, maar met horren om vliegen buiten te houden
• Vermijd parfum of deodorant direct op het lichaam
• Thanatopraxie (lichte balseming) kan een natuurlijke uitstraling behouden
• Na behandeling kan thuisopbaring zonder koeling

Bij orgaandonatie gaat het lichaam eerst naar professionele koeling; daarna kan thuisopbaring weer. Voor directe hulp bij spoedopbaring, vraag thuisopbaring met spoed aan.

Laatste verzorging van de overledene

Dit is een intiem en persoonlijk moment. Volledige verzorging (wassen, aankleden, opmaken) vindt idealiter plaats na de schouw. Lichte aanpassingen zoals opfrissen mogen direct.

Praktische tips bij verzorging:

• Opfrissen mag, maar volledig wassen liever na schouw
• Gebruik milde producten en wees voorzichtig
• Geen handdoekrol in de mond (kan stijfheid veroorzaken)
• Liever losse doek over de mond indien nodig
• Sieraden en persoonlijke items zorgvuldig bewaren als herinnering

Voor uitgebreide uitleg en tips over thuis opbaren, zie Thuis opbaren uitgelegd.

Aangifte van overlijden bij de gemeente

Doe aangifte bij de burgerlijke stand van de gemeente waar het overlijden plaatsvond, met de A- en B-formulieren. Dit kan zelf of via een gemachtigde. U ontvangt direct de overlijdensakte en het verlof tot begraven/cremeren – essentieel voor alle verdere stappen.

Belangrijk om te weten:

• Aangifte moet zo snel mogelijk, uiterlijk vóór de uitvaart
• Binnen 5 werkdagen na overlijden (wettelijke termijn)
• Neem identiteitsbewijzen mee van overledene en aangever
• Aangifte is gratis

Meer informatie op Overlijden melden bij gemeente.

Keuze uitvaartvorm en reservering locatie

Beslis samen over begrafenis, crematie of alternatieven zoals natuurbegrafenis. Reserveer graf nebo crematorium tijdslot vroegtijdig, en check lokale regels en kosten voor een passend afscheid.

Opties en aandachtspunten:

• Begrafenis: contacteer gemeente of begraafplaatsbeheerder
• Crematie: bel crematoria, kies stille crematie nebo met plechtigheid
• Alternatieve locaties: bos, boerderij, dorpshuis – altijd toestemming eigenaar en gemeente nodig
• Vergelijk altijd prijzen tussen verschillende aanbieders

Bekijk ook de uitvaartkosten calculator voor inzicht in prijzen.

Opbaring organiseren en bezoek ontvangen

Bij thuisopbaring: huur eventueel draagbare koelplaat. Nodig familie uit voor bezoek en organiseer shifts voor rust. Alternatief: 24-uurskamer in uitvaartcentrum. Dit geeft ruimte voor persoonlijke momenten en herinneringen delen.

Tips voor een waardige opbaring:

• Creëer een rustige, serene omgeving
• Zorg voor voldoende stoelen voor bezoekers
• Overweeg persoonlijke aankleding met foto's en bloemen
• Plan bezoektijden om rustmomenten te garanderen

Voor hulp bij opbaring, vraag thuisopbaring met spoed aan.

Ceremonie, rouwkaarten en draaiboek voorbereiden

Rouwdrukwerk: online tools nebo krant, digitaal verzenden bespaart kosten. Kies sprekers, muziek, bloemen en catering. Voeg persoonlijke rituelen toe. Maak een draaiboek met tijdschema voor een vloeiende dag.

Checklist voor ceremonie:

• Rouwkaarten ontwerpen en versturen
• Sprekers en muziek selecteren
• Catering en bloemen regelen
• Draaiboek met tijdschema maken
• Vervoer naar locatie organiseren

Voor hulp bij uitvaart regelen, vraag uitvaart begeleiding / uitvaartverzorger aan.

De uitvaartdag

Voer de ceremonie uit volgens het draaiboek. Dit is een dag van afscheid, herinneringen en verbondenheid. Alles wat u heeft voorbereid komt samen in een waardig moment.

Op de dag zelf:

• Kom op tijd bij de locatie
• Houd het draaiboek bij de hand
• Geef ruimte voor emoties
• Zorg voor ondersteuning van familie
• Neem de tijd die nodig is

Nazorg en administratie

Stuur dankbetuigingen. Regel asbestemming bij crematie. Begin met administratie: abonnementen opzeggen, instanties informeren, erfenis regelen.

Administratieve checklist:

• Banken en verzekeraars informeren
• Pensioenfondsen inlichten
• Belastingdienst op de hoogte stellen
• Abonnementen en lidmaatschappen opzeggen
• Erfenis met notaris bespreken

Meer tips in nazorg na overlijden.