Wanneer kan een vermiste doodverklaard worden?
Na vijf jaar, of na één jaar als overlijden waarschijnlijk is.
Is het overlijden onzeker, dan kan er pas een verzoek worden ingediend vijf jaar nadat iemand vermist raakte of voor het laatst levend is gezien. Is overlijden waarschijnlijk, bijvoorbeeld na een ramp of een ongeval, dan geldt een termijn van één jaar. Alleen belanghebbenden mogen het verzoek indienen: onder meer de achtergebleven echtgenoot en andere familieleden, schuldeisers en vermoedelijke erfgenamen. De rechtbank roept de vermiste op om te bewijzen dat hij nog leeft; blijkt daar niets van, dan spreekt de rechtbank het rechtsvermoeden van overlijden uit en wordt er een akte van overlijden opgemaakt. Daarna gelden er nog beperkingen voor de erfgenamen. Een afscheidsdienst zonder lichaam kan intussen altijd.
Ook gezocht als: vermist familielid doodverklaren, verklaring van vermoedelijk overlijden, rechtsvermoeden van overlijden, afscheid zonder lichaam, vermissing en erfenis.
In het kort
- Vijf jaar: als het overlijden onzeker is
- Één jaar: als overlijden waarschijnlijk is
- Wie: alleen belanghebbenden, via de rechtbank
- De rechter: roept op, en verklaart daarna het vermoeden
- Daarna: een akte van overlijden, met beperkingen
- Afscheid: kan altijd, ook zonder lichaam
Vijf jaar, of één jaar
Het verschil zit in de vraag hoe waarschijnlijk het overlijden is.
De wet maakt onderscheid tussen twee situaties, en dat onderscheid bepaalt hoe lang u moet wachten. Is het overlijden onzeker — iemand is weggegaan en er is niets meer van hem vernomen — dan kan een verzoek pas worden ingediend vijf jaar nadat iemand vermist raakte of voor het laatst levend is gezien. Is overlijden waarschijnlijk, bijvoorbeeld omdat iemand betrokken was bij een oorlogsramp, een natuurramp of een ander ongeval, dan geldt een termijn van één jaar. Dat is een lange tijd om te overbruggen, en dat weet de wetgever ook; de termijn zit er niet om nabestaanden te pesten maar om te voorkomen dat iemand wordt doodverklaard die nog leeft. Wat er in die tussentijd praktisch kan, staat verderop op deze pagina.
| Situatie | Termijn | Wat er daarna kan |
|---|---|---|
| Overlijden onzeker | Vijf jaar | Verzoek bij de rechtbank |
| Overlijden waarschijnlijk | Eén jaar | Verzoek bij de rechtbank |
| De rechtbank | Roept de vermiste op | Rechtsvermoeden van overlijden |
| Na de verklaring | Akte van overlijden | Nalatenschap, met beperkingen |
| Beperkingen | Uiterlijk vijf jaar na de akte | Daarna volledige bevoegdheid |
Wat de rechtbank doet
Eerst een oproep, dan pas het vermoeden van overlijden.
Het verzoek loopt via de rechtbank en dat is geen formulier maar een gerechtelijke procedure. Alleen belanghebbenden mogen het indienen: onder meer de achtergebleven echtgenoot en andere familieleden, schuldeisers en vermoedelijke erfgenamen. Wie twijfelt of hij belanghebbende is, kan dat het beste eerst navragen. De rechter roept de vermiste persoon op om te bewijzen dat hij nog leeft. Blijkt daar niets van, dan verklaart de rechtbank dat er een rechtsvermoeden van overlijden bestaat. Dat staat zo in het Burgerlijk Wetboek. Daarna wordt er een akte van overlijden opgemaakt, en pas met dat document kunnen de gebruikelijke stappen worden gezet bij banken, verzekeraars en instanties. In de praktijk schakelt u hiervoor een advocaat in; dit is niet iets wat u zelf regelt.
Waarom erfgenamen niet alles mogen
De wet houdt rekening met de mogelijkheid dat iemand terugkomt.
Een akte van overlijden na een verklaring van vermoedelijk overlijden is niet helemaal hetzelfde als een gewone overlijdensakte. De bevoegdheden van de erfgenamen zijn beperkt: zij mogen bijvoorbeeld onroerend goed niet verkopen of bezwaren, tenzij daar ernstige redenen voor zijn én de rechter toestemming geeft. Die beperkingen eindigen op het tijdstip dat de rechter bepaalt, en uiterlijk vijf jaar na de datum van de akte. De reden is niet dat de familie wordt gewantrouwd, maar dat de mogelijkheid openblijft dat iemand terugkomt; zolang dat niet is uitgesloten, wil de wet voorkomen dat er onomkeerbare dingen gebeuren met bezit dat mogelijk nog van de vermiste is. Voor nabestaanden is dat een extra periode van onzekerheid, en het is goed om dat vooraf te weten.
Een afscheid hoeft niet te wachten
Een dienst zonder lichaam kan altijd, ook zonder juridische stap.
Dit is waar deze pagina uiteindelijk om gaat, want het is het enige punt waarop wij iets kunnen betekenen. Een afscheidsdienst zonder lichaam kan altijd. Daar is geen rechterlijke uitspraak voor nodig, geen akte en geen verstreken termijn. Veel families kiezen daarvoor omdat de behoefte aan een moment niet wacht op een procedure die jaren duurt. Zo'n dienst kan alles zijn wat u wilt: een bijeenkomst in een zaal, een moment op een plek die iets betekende, muziek en verhalen, of alleen de naaste kring. Een uitvaartondernemer kan het begeleiden en weet hoe zo'n bijeenkomst zonder kist wordt opgebouwd. Wilt u het liever zelf doen, dan kan dat ook. Wat wij u afraden is wachten tot alles juridisch rond is, omdat u dan jaren zonder enig moment zit.
De praktische kant blijft doorlopen
Zonder akte gaat een bank er niet zomaar in mee.
Terwijl de termijn loopt, gaan de vaste lasten door. De huur of hypotheek, de verzekeringen, de abonnementen: die stoppen niet omdat iemand vermist is. En zonder overlijdensakte kan een bank of instantie meestal niet doen wat bij een overlijden wel kan. Dat levert een ongemakkelijke tussenpositie op, waarin er niets is afgesloten maar er wel betaald moet worden. Neem in dat geval contact op met de bank en met de belangrijkste instanties en leg de situatie voor; soms is een bewindvoerder of een vertegenwoordiger via de rechter de weg om er iets mee te kunnen. Vraag ook aan uw advocaat wat er in uw situatie mogelijk is. Wat u vooral niet moet doen is het laten lopen; achterstanden lossen zichzelf niet op en maken het later ingewikkelder.
Hopen en rouwen tegelijk
Dit is iets anders dan rouwen om een overlijden.
Wie iemand mist zonder te weten wat er gebeurd is, rouwt anders. Er is geen moment waarop het begint en geen punt waarop het afgesloten kan worden. Het ene moment hoopt u, het volgende moment betrapt u zichzelf erop dat u in de verleden tijd praat, en daar schaamt u zich dan weer voor. Dat is normaal en het hoort bij deze situatie. De omgeving weet meestal niet wat ze moet zeggen en zegt daarom vaak niets, wat het eenzamer maakt dan het al is. Praat erover met uw huisarts als u vastloopt; die kan doorverwijzen naar iemand met ervaring hierin. En vertel de mensen om u heen wat u nodig heeft, want zij verzinnen het niet zelf. Ook jaren later mag u er nog hulp bij zoeken.
Zo verloopt een verzoek om vermoedelijk overlijden
Vijf stappen, en de eerste kost de meeste tijd.
- 1
Wacht de wettelijke termijn af
Vijf jaar bij onzekerheid, één jaar als overlijden waarschijnlijk is.
- 2
Ga na of u belanghebbende bent
Alleen belanghebbenden mogen het verzoek bij de rechtbank indienen.
- 3
Schakel een advocaat in
Het verzoek loopt via de rechtbank en dat doet u niet zelf.
- 4
De rechtbank roept de vermiste op
Blijkt niet dat hij leeft, dan volgt het rechtsvermoeden van overlijden.
- 5
Houd rekening met beperkingen
Erfgenamen mogen niet alles; die beperkingen lopen nog jaren door.
Wat u hier wel en niet vindt
De hoofdlijn van de wet, en het afscheid dat wel kan.
U vindt hier de termijnen, wie het verzoek mag indienen en wat er na de verklaring verandert. U vindt hier geen juridisch advies over uw eigen zaak; daarvoor is een advocaat de aangewezen partij, en de procedure loopt hoe dan ook via de rechtbank. U vindt hier ook geen cijfers over hoe vaak vermissingen voorkomen of hoe ze aflopen, want die getallen zouden hier niets toevoegen behalve schijnzekerheid. Wat wij wel kunnen: meedenken over een afscheidsdienst zonder lichaam en een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt zoeken die daar ervaring mee heeft. Bel gerust, ook als u nog niet weet wat u wilt of wanneer. Er zit geen haast in dit gesprek en er komt geen aanbod achteraan.
Wat een polis hierbij betekent
Zonder akte van overlijden keert een verzekeraar niet uit.
Een uitvaartverzekering of een levensverzekering keert uit na een overlijden, en daarvoor is een akte van overlijden nodig. Bij een vermissing bestaat die er dus voorlopig niet, en dat betekent dat een polis in de tussentijd niets doet. Wilt u tot die tijd toch een afscheidsdienst, dan komt die voor eigen rekening; bespreek dat vooraf met de uitvaartondernemer, zodat u weet waar u aan begint. Meld de situatie wel bij de verzekeraar, ook al kan er nog niets worden uitgekeerd, en vraag wat zij nodig hebben zodra er een akte is. Wij geven zelf geen financieel of verzekeringsadvies; voor advies over een polis kunt u terecht bij een AFM-geregistreerd adviseur.
Veelgestelde vragen over vermissing en doodverklaring
De vragen die na verloop van tijd onvermijdelijk komen.
Pas na een wettelijke termijn. Is het overlijden onzeker, dan kan een verzoek worden ingediend vijf jaar nadat iemand vermist raakte of voor het laatst levend is gezien. Is overlijden waarschijnlijk, bijvoorbeeld na een ramp of een ongeval, dan geldt een termijn van één jaar.
Alleen belanghebbenden. Daaronder vallen bijvoorbeeld de achtergebleven echtgenoot en andere familieleden, schuldeisers en vermoedelijke erfgenamen. U dient het verzoek in bij de rechtbank; daar heeft u in de praktijk een advocaat bij nodig. Vraag bij twijfel eerst of u als belanghebbende wordt gezien.
De rechter roept de vermiste persoon op om te bewijzen dat hij nog leeft. Blijkt daar niets van, dan spreekt de rechtbank het rechtsvermoeden van overlijden uit. Dat staat zo in het Burgerlijk Wetboek en het is dus een gerechtelijke procedure, geen formulier.
Ja. Na de verklaring van vermoedelijk overlijden wordt er een akte van overlijden opgemaakt. Daarmee kunnen de gebruikelijke stappen worden gezet: de nalatenschap, de verzekeringen, de instanties. Wel gelden er beperkingen voor de erfgenamen die bij een gewoon overlijden niet gelden.
Erfgenamen mogen bijvoorbeeld onroerend goed niet verkopen of bezwaren, tenzij er ernstige redenen zijn en de rechter toestemming geeft. Die beperkingen eindigen op het moment dat de rechter bepaalt, en uiterlijk vijf jaar na de datum van de akte van overlijden.
Omdat de mogelijkheid openblijft dat iemand terugkomt. Zolang dat niet is uitgesloten, wil de wet voorkomen dat er onomkeerbare dingen gebeuren met bezit dat mogelijk nog van de vermiste is. Het is dus geen wantrouwen richting de familie maar een veiligheidsmarge.
Ja. Een afscheidsdienst zonder lichaam kan altijd, ook zonder juridische stap en ook al voordat er een termijn is verstreken. Veel families kiezen daarvoor omdat de behoefte aan een moment niet wacht op een procedure. Een uitvaartondernemer kan zo'n dienst begeleiden.
Zonder overlijdensakte gaat een bank er niet zomaar in mee, en dat levert praktische problemen op met vaste lasten en abonnementen. Neem contact op met de bank en leg de situatie voor; soms is een bewindvoerder of een vertegenwoordiger via de rechter de weg.
Dat komt zelden voor, maar de wet houdt er rekening mee; daarom de beperkingen. Wat er dan precies gebeurt met bezit en met de burgerlijke staat, is een juridische vraag die per situatie verschilt. Leg die voor aan een advocaat; dit is geen kwestie voor een algemene tekst.
Dat verschilt en er is geen vaste doorlooptijd te noemen. Reken in elk geval op de wachttermijn van vijf jaar of één jaar, en daarna nog op de tijd die de rechtbank nodig heeft. Vraag uw advocaat om een inschatting voor uw eigen situatie.
Rouwen zonder zekerheid is iets anders dan rouwen om een overlijden, en het duurt vaak langer. Praat erover met de huisarts als u vastloopt; die kan doorverwijzen. En weet dat het normaal is dat u het ene moment hoopt en het andere moment rouwt.
Wij zoeken een zelfstandige uitvaartondernemer als er een afscheid komt, en verder niet: de procedure loopt via de rechtbank en een advocaat. Wat wij wel kunnen, is meedenken over een dienst zonder lichaam. Bel gerust; ook als u nog niet weet wat u wilt.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan bij dit onderwerp.
