Iemand is thuis overleden: wat nu?
Als iemand thuis overlijdt, mag u eerst rustig even blijven zitten — er is geen wettelijke verplichting om binnen een bepaald aantal minuten te bellen. Bel daarna de huisarts of, buiten kantooruren, de huisartsenpost voor de lijkschouw. Bij een vermoeden van een niet-natuurlijke dood belt u in plaats daarvan 112 en verplaatst u niets. Is de arts overtuigd van een natuurlijke dood, dan vult hij de verklaring van overlijden in (het A-formulier) en mag uw dierbare verzorgd, opgebaard en vervoerd worden. De uitvaart zelf hoeft niet snel — de laatste verzorging en de koeling wél: zodra iemand is overleden gaat het lichaam achteruit, en zonder tijdige koeling wordt rustig afscheid nemen in de dagen erna lastig. Dat is de enige reden om nú te bellen. Thuis opbaren is toegestaan; wij zetten de koeling meteen bij de ondernemer in gang — hoe snel die ter plaatse is, verschilt per regio en per moment. Met de verklaring van overlijden wordt aangifte gedaan bij de gemeente waar het overlijden plaatsvond; de uitvaart vindt volgens artikel 16 van de Wet op de lijkbezorging niet eerder plaats dan 36 uur na het overlijden en uiterlijk op de zesde werkdag. Bel 06-45100608 om een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt te vinden.
- De keuzes hebben tijd. Welke uitvaart, welke kosten, welke vorm — dat bepaalt u later, in alle rust.
- De koeling heeft géén tijd. De laatste verzorging en koeling moeten zo snel mogelijk geregeld worden; dat is het enige waarvoor haast geboden is.
- Bel de huisarts of huisartsenpost voor de schouw — bij twijfel over de oorzaak juist 112, en verplaats niets.
- Zonder verklaring van overlijden(A-formulier) kan er geen aangifte worden gedaan en geen uitvaart plaatsvinden.
- Thuis opbaren mag, ook in een appartement; de koeling wordt na uw telefoontje meteen in gang gezet — hoe snel, verschilt per regio en per moment.
- Aangifte doet u in de gemeente van overlijden, niet in de woongemeente — vaak regelt de uitvaartondernemer dit.
- De uitvaart mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden en moet uiterlijk op de zesde werkdag plaatsvinden.
Het overlijden van een dierbare in de eigen, vertrouwde omgeving is voor veel mensen tegelijk troostend en overweldigend. Troostend, omdat het thuis gebeurde, in bekende omgeving, in het eigen bed. Overweldigend, omdat er ineens praktische beslissingen genomen moeten worden — precies op het moment waarop u daar het minst behoefte aan heeft. Veel nabestaanden vertellen achteraf dat juist die combinatie van vertrouwdheid en chaos het meest verwarrend was in de eerste uren.
RouwUitvaart.nl is een landelijk informatie- en verwijsplatform voor nabestaanden. Op deze pagina lopen we rustig door wat er nu te doen staat, zodat u niet ook nog hoeft uit te zoeken wat de volgende stap is.
Wat u kunt doen tot de arts er is
In het uur tot de arts komt hoeft u niets te doen, maar er zijn een paar handelingen van twee minuten die later veel verschil maken en achteraf bijna niet meer te herstellen zijn.
Tussen het overlijden en de komst van de arts zit vaak een uur of langer. In die tijd hoeft u niets te doen — maar er zijn wél een paar eenvoudige handelingen die later veel verschil maken. Ze kosten twee minuten en zijn achteraf bijna niet meer te herstellen.
Vier dingen die nu nog kunnen
- Zorg voor koelte. Verwarming uit, gordijnen dicht bij warm weer, raam open bij kou. Dit is verreweg het belangrijkste.
- Sluit de ogen. Strijk ze zachtjes dicht met uw vingers. Direct na het overlijden gaat dit meestal vanzelf; later niet meer.
- Leg de handen op de buik. Het bloed volgt de zwaartekracht; liggen de handen langs het lichaam, dan verkleuren ze.
- Leg het hoofd iets hoger, met een kussen eronder. Om dezelfde reden: het gezicht blijft er rustiger door.
De mond en het gebit hoeft u nu niet te regelen
Het maakt niet uit of de mond open of dicht staat, en of het gebit er nu in of uit zit. Een mond die iets openstaat is voor de laatste verzorging zelfs handig, omdat die dan makkelijker schoon te maken is. Bij aankomst voor de opbaring regelt de uitvaartverzorger dit en wordt alles netjes gereinigd en verzorgd. U hoeft hier nu dus niets aan te doen. Voor de ogen geldt dat zachtjes dichtstrijken direct na het overlijden vaak volstaat; ook dat is verder niet erg als het niet lukt.
Hygiëne
Ook zonder besmettelijke ziekte is een overleden lichaam een bron van bacteriën. Was uw handen na elke aanraking. Heeft u een wondje aan uw hand, gebruik dan wegwerphandschoenen — die zijn bij elke apotheek en drogist te krijgen. Aanraken, vasthouden en een kus geven kan verder gewoon; het gaat om de hygiëne achteraf, niet om afstand houden.
Papieren die de uitvaartondernemer straks nodig heeft
Het scheelt veel gedoe als deze dingen straks klaarliggen. Doe dit rustig, wanneer het uitkomt — niet nu meteen:
- Een geldig identiteitsbewijs van uw dierbare, en het BSN
- De polis van een eventuele uitvaartverzekering
- Vastgelegde uitvaartwensen, een codicil of testament, als die er zijn
- Het trouwboekje — alleen als u wilt dat het overlijden erin bijgeschreven wordt; verplicht is dat niet
- Kleding waarin uw dierbare opgebaard wordt (schoenen zijn niet nodig; denk wel aan ondergoed, en aan een bril of kunstgebit)
De eerste uren na een overlijden thuis
De eerste uren verlopen in zes stappen die elkaar in de tijd opvolgen; alleen de derde is een uitzonderingsroute, die geldt wanneer er twijfel bestaat over de doodsoorzaak.
Onderstaande zes stappen volgen elkaar op in de tijd. Alleen stap 3 is een uitzonderingsroute: die geldt uitsluitend wanneer er twijfel bestaat over de doodsoorzaak.
Neem even de tijd
Geen wet verplicht u om binnen een bepaald aantal minuten te bellen. Blijf zolang bij uw dierbare als u nodig heeft — pratend, in stilte, of gewoon aanwezig. Wacht alleen niet uren met de volgende stappen: de koeling kan niet eindeloos wachten.
Bel de huisarts of huisartsenpost
Wanneer u er klaar voor bent, belt u de huisarts. Buiten kantooruren, in het weekend en op feestdagen belt u de huisartsenpost. De arts komt langs voor de lijkschouw. Die moet volgens de wet "zo spoedig mogelijk" plaatsvinden — in de praktijk binnen enkele uren, niet pas de volgende ochtend.
Bij twijfel over de oorzaak: bel 112
Was het overlijden onverwacht, of bestaat er twijfel over de oorzaak? Verplaats dan niets, raak niets aan, en bel 112. De gemeentelijk lijkschouwer wordt dan ingeschakeld. Bij een rustig, verwacht overlijden is dit niet aan de orde.
De verklaring van overlijden
Is de arts overtuigd van een natuurlijke dood, dan vult hij de verklaring van overlijden in: het A-formulier. Daarnaast vult hij een gesloten doodsoorzaakverklaring in voor het CBS: het B-formulier. Zonder A-formulier kan er geen aangifte plaatsvinden.
Schakel de uitvaartondernemer in
Dit is de stap die niet kan wachten. De uitvaartondernemer verzorgt uw dierbare en plaatst de koeling — thuis, of in een uitvaartcentrum. Wát voor uitvaart het wordt, beslist u later; alleen de verzorging en koeling moeten nu geregeld worden.
Aangifte bij de gemeente
Met het A-formulier wordt aangifte gedaan bij de gemeente waar het overlijden plaatsvond. De gemeente maakt de overlijdensakte op en geeft het verlof tot begraven of cremeren af. In de praktijk regelt de uitvaartondernemer dit voor u.
Wat kan wachten — en wat niet
Bijna alles na een overlijden kan wachten, behalve één ding: de laatste verzorging en de koeling moeten snel geregeld worden.
Op veel plekken leest u dat er na een overlijden "geen haast" is. Dat klopt, maar het klopt niet voor álles. Er is één ding dat wél snel moet gebeuren, en dat wordt vaak niet duidelijk gezegd.
Dit heeft tijd
- Welke uitvaartondernemer u uiteindelijk kiest
- Begraven of cremeren
- De datum, de locatie en de invulling van het afscheid
- Wat het mag kosten, en wat u zelf wilt doen
- Wie u allemaal informeert, en wanneer
Dit heeft géén tijd
- De schouw door de arts
- De laatste verzorging van uw dierbare
- De koeling: koelplaat, koelunit of mortuarium
Dit zijn de enige drie dingen waarvoor haast geboden is.
Waarom de koeling niet kan wachten
Zodra iemand is overleden, gaat het lichaam achteruit. Dat begint direct en gaat sneller bij warm weer of een warme kamer. Zonder tijdige koeling verandert de conditie van uw dierbare merkbaar, en wordt rustig afscheid nemen in de dagen daarna moeilijker — of niet meer mogelijk.
Dit is precies waarom het verstandig is om vandaag nog te bellen. Niet om onder druk een uitvaart vast te leggen, en niet omdat u nu al iets moet beslissen. Alleen omdat de verzorging en de koeling niet kunnen wachten. De rest — welke uitvaart, welke kosten, welke vorm — bepaalt u daarna, in alle rust.
U hoeft nu nog niets te beslissen
Een uitvaartondernemer kan de verzorging en de koeling regelen zonder dat u daarmee iets vastlegt over de uitvaart zelf, dus bellen betekent niet dat u vastzit aan een complete samenstelling.
Veel mensen stellen het bellen uit omdat ze denken dat je dan meteen vastzit aan een complete uitvaartsamenstelling. Dat is niet zo. Een uitvaartondernemer kan de verzorging en koeling regelen zonder dat u daarmee iets vastlegt over de uitvaart zelf. Er zijn drie wegen, en ze mogen allemaal — u kiest pas wanneer u eraan toe bent.
Volledig uit handen
Een uitvaartondernemer neemt alles over: verzorging, koeling, papieren, uitvaart. U hoeft zelf niets te regelen.
Deels zelf, deels uitbesteed
U doet wat u zelf wilt doen en besteedt de rest uit. Losse diensten afnemen kan via de zelfstandigen in ons netwerk — in de markt vrij uitzonderlijk.
Zoveel mogelijk zelf
U regelt de uitvaart in eigen beheer, met hulp waar dat nodig is. Ook dat mag, en het kan rustig verlopen.
Kosten drukken kan, maar hoeft niet. Wanneer u er rust voor heeft, kunt u dit later rustig doornemen op de pagina over zelf regelen.
De lijkschouw: wat houdt dat precies in?
De lijkschouw is geen sectie en geen onderzoek aan het lichaam: de arts komt langs, stelt het overlijden vast en beoordeelt of het een natuurlijke dood was.
Het woord "schouw" klinkt zwaarder dan het is. Het is geen sectie en geen onderzoek waarbij iets met het lichaam gebeurt. De arts komt langs, stelt het overlijden vast en beoordeelt of er sprake is van een natuurlijke dood. Bij een verwacht overlijden na ziekte duurt dat vaak niet lang.
Het A-formulier
De verklaring van overlijden. Hierop staan de naam van uw dierbare, de datum en de gemeente van overlijden, en de verklaring van de arts dat hij persoonlijk geschouwd heeft en overtuigd is van een natuurlijke dood. Zónder dit formulier kan de gemeente geen overlijdensakte opmaken en geen verlof tot begraven of cremeren afgeven.
Het B-formulier
De doodsoorzaakverklaring, anoniem en bestemd voor het Centraal Bureau voor de Statistiek. De arts doet dit formulier in een gesloten envelop en zet zijn handtekening over de sluiting. U hoeft hier niets mee te doen; de uitvaartondernemer of de gemeente handelt het verder af.
Wanneer de arts niet overtuigd is
Is de arts niet overtuigd van een natuurlijke dood — door een ongeval, een onduidelijke toedracht, of eenvoudigweg twijfel — dan mag hij de verklaring van overlijden niet afgeven. Hij schakelt dan de gemeentelijk lijkschouwer in, een forensisch arts. Die doet de schouw over en beslist wat er verder gebeurt.
Dit is geen beschuldiging en geen verdenking richting u. Het is de standaardprocedure die de wet voorschrijft zodra er ook maar enige onduidelijkheid bestaat over de oorzaak. Ook bij een volstrekt onschuldige val van de trap of een plotselinge hartstilstand kan de gemeentelijk lijkschouwer erbij komen. Het kan de eerste uren wat spannender maken, maar het zegt niets over u.
In dat geval kan het langer duren voordat uw dierbare vrijgegeven wordt en de uitvaart gepland kan worden. De officier van justitie beslist daarover. Uw uitvaartondernemer weet hoe dit loopt en kan u daarin bijstaan.
Thuis opbaren na een overlijden thuis
Thuis opbaren mag zonder enige wettelijke belemmering, ook vijf of zes dagen lang, en ligt na een overlijden thuis het meest voor de hand omdat uw dierbare er al is.
Als uw dierbare thuis is overleden, ligt thuis opbaren voor veel families het meest voor de hand: uw dierbare is er al, in de eigen omgeving, in het eigen bed. Er is geen enkele wettelijke belemmering. U mag uw dierbare thuis houden tot aan de uitvaart, ook als dat vijf of zes dagen duurt.
Wel moet er gekoeld worden, en snel. Zodra iemand is overleden gaat het lichaam achteruit; zonder koeling verloopt dat proces binnen een dag zichtbaar, zeker bij warm weer of in een verwarmde kamer. Een uitvaartondernemer plaatst professionele koeling — meestal een koelplaat onder de matras, soms een koelunit — en zet dat direct na uw telefoontje in gang; hoe snel iemand ter plaatse is, verschilt per regio en per moment. Hoe eerder de koeling er staat, hoe rustiger u de dagen erna afscheid kunt nemen.
Praktische punten die vaak vergeten worden
- Zet de verwarming in de betreffende kamer uit of laag — koeling werkt dan beter
- Controleer of de kist straks naar buiten kan: een smalle trap of een lift kan een obstakel zijn
- Bespreek met de uitvaartondernemer of het bed blijft staan of dat er een baar komt
- Overleg wie er wel en niet langs mogen komen, en op welke tijden — u mag dat begrenzen
Twijfelt u tussen thuis opbaren en een uitvaartcentrum? Geen van beide is "beter". Sommige mensen ervaren het als troostend om hun dierbare in huis te houden; anderen vinden het te zwaar, zeker als er jonge kinderen of huisgenoten in de woning zijn. Beide overwegingen zijn volstrekt legitiem, en u mag hier ook halverwege nog van gedachten veranderen.
Wat regelt u in en rond de woning?
De zaken in en rond de woning zijn niet dringend: doe ze wanneer het u uitkomt, en in elk geval niet voordat de arts is geweest.
Dit zijn zaken die niet dringend zijn, maar die vaak wel snel opkomen. Doe ze wanneer het u uitkomt — niet nu meteen, en zeker niet voordat de arts is geweest.
Medicijnen
Resterende medicijnen levert u ná de schouw in bij de apotheek. Ruim ze niet op vóórdat de arts is geweest — bij een onverwacht overlijden wil de arts soms zien wat er in huis was.
Geleende hulpmiddelen
Een hoog-laagbed, tillift, rolstoel of zuurstofapparaat meldt u bij de thuiszorgorganisatie of de leverancier. Vraag of het bed kan blijven staan als u thuis wilt opbaren — dat kan meestal.
Thuiszorg en mantelzorg
Was er thuiszorg actief, of kwam er een vaste vrijwilliger of mantelzorger langs? Zeg geplande bezoeken af zodra u eraan denkt. Bij palliatieve zorg is het team vaak snel op de hoogte.
Huisdieren
Was uw dierbare de hoofdverzorger van een hond of kat? Regel tijdelijke opvang bij familie, buren of een pension, zodat het dier niet alleen achterblijft in een leeg huis.
De woning
Woonde uw dierbare alleen? Zorg dat de woning goed afgesloten is en dat waardevolle spullen en belangrijke papieren veilig zijn, zeker als het huis de komende dagen leeg staat.
Kleding voor de opbaring
De uitvaartondernemer vraagt vaak welke kleding uw dierbare aan moet. Er is geen goed of fout, en u mag hier gerust even over nadenken — het hoeft niet dezelfde dag.
Wat als u op dat moment alleen thuis was?
Ook als u alleen thuis was hoeft u niet binnen tien minuten in actie te komen, maar laat het geen halve dag worden, want de verzorging en de koeling moeten wel geregeld worden.
Het is bijzonder zwaar om alleen te zijn op het moment dat een dierbare overlijdt, of om als eerste te ontdekken dat iemand thuis is overleden. Geef uzelf eerst de ruimte om te laten doordringen wat er gebeurd is. U hoeft niet binnen tien minuten in actie te komen — maar laat het ook geen halve dag worden, want de verzorging en koeling moeten wel geregeld worden.
Bel, zodra u daar de rust voor voelt, de huisarts of huisartsenpost. Informeer pas daarna, in uw eigen tempo, familie en naasten. Voelt het te zwaar om dit telefonisch aan te kondigen? Vraag dan gerust of iemand anders die telefoontjes van u overneemt, zodra die persoon op de hoogte is. Dat is geen zwakte; het is verstandig.
Wat u ook voelt in dit eerste uur — verdoving, ongeloof, opluchting, verdriet, of helemaal niets — het is een normale reactie. Er bestaat geen juiste manier om dit moment te ondergaan, en niemand kijkt met u mee.
Verschillende vormen van overlijden thuis
Een verwacht overlijden, na een periode van ziekte
Hoe het overlijden verliep bepaalt hoe de eerste uren gaan: bij een verwacht overlijden met palliatieve zorg is er meestal al een vertrouwde arts op de hoogte, waardoor de schouw vlot verloopt.
Was er al langere tijd sprake van een terminale ziekte, met palliatieve zorg of thuiszorg betrokken? Dan is er meestal al een vertrouwde arts op de hoogte, wat de schouw doorgaans vlot laat verlopen. Bij veel palliatieve trajecten is met de huisarts vooraf afgesproken hoe en wanneer er gebeld wordt bij overlijden — vraag daar gerust naar. Thuiszorgmedewerkers kunnen u in de eerste uren praktisch bijstaan.
Een plotseling, onverwacht overlijden
Overlijdt iemand thuis plotseling, bijvoorbeeld door een hartstilstand of een beroerte, dan is de schrik groter en is er meer behoefte aan duidelijkheid over wat er nu precies gebeurt. Ook hier belt u de huisarts of huisartsenpost, en bij twijfel over de oorzaak 112. Houd er rekening mee dat de gemeentelijk lijkschouwer erbij kan komen — dat is standaardprocedure, geen verdenking.
Overlijden van iemand die alleen woonde
Werd uw dierbare gevonden door een familielid, buurman of zorgverlener, in plaats van dat er iemand aanwezig was op het moment van overlijden? Dan gelden grotendeels dezelfde stappen. Wel is het bijna altijd de politie en de gemeentelijk lijkschouwer die als eerste komen, omdat het tijdstip van overlijden niet vaststaat. Dat kan confronterend zijn.
Overlijden na euthanasie thuis
Bij euthanasie is er per definitie geen sprake van een natuurlijke dood. De behandelend arts mag daarom géén verklaring van overlijden afgeven. De gemeentelijk lijkschouwer komt altijd langs en meldt het overlijden bij de officier van justitie. Dit is een vaste, voorziene procedure die uw arts vooraf met u doorneemt — het loopt anders dan bij een gewoon overlijden thuis, maar het is geordend.
Hoeveel tijd heeft u eigenlijk?
De Wet op de lijkbezorging geeft u meer ruimte dan het voelt — de uitvaart volgt tussen 36 uur en de zesde werkdag — maar die termijnen gaan over de uitvaart en niet over de verzorging en de koeling.
Veel nabestaanden denken dat er binnen een dag van alles beslist moet worden. Dat valt in de praktijk mee: de Wet op de lijkbezorging geeft u meer ruimte dan het in de eerste uren voelt. Let wel op het onderscheid — deze termijnen gaan over de uitvaart, niet over de verzorging en koeling. Die moeten los daarvan zo snel mogelijk geregeld worden.
| Wat | Termijn | Toelichting |
|---|---|---|
| De schouw door de arts | "Zo spoedig mogelijk" | Artikel 3 Wlb. In de praktijk wordt een richtlijn van ongeveer drie uur aangehouden nadat de arts is geïnformeerd. U mag eerst even blijven zitten, maar de arts mag niet pas de volgende ochtend komen. |
| Verzorging en koeling | Zo snel mogelijk | Geen wettelijke termijn, maar wel een praktische noodzaak: het lichaam gaat achteruit vanaf het moment van overlijden. Dit is het enige onderdeel waarvoor haast geboden is. |
| Uitvaart, vroegste moment | Niet eerder dan 36 uur | Gerekend vanaf het tijdstip van overlijden, in gewone klokuren. Begraven of cremeren binnen 36 uur kan alleen met instemming van de officier van justitie en de burgemeester. |
| Uitvaart, uiterste moment | Uiterlijk de zesde werkdag | Weekenden en erkende feestdagen tellen niet mee als werkdag. In de praktijk komt dit vaak neer op ongeveer acht kalenderdagen. |
| Uitstel aanvragen | Via de burgemeester | De burgemeester kan een andere termijn vaststellen, bijvoorbeeld bij religieuze redenen of familie die uit het buitenland moet overkomen. |
Deze termijnen staan in artikel 16 van de Wet op de lijkbezorging. Artikel 17 geeft de burgemeester de bevoegdheid om, na een arts gehoord te hebben, een andere termijn vast te stellen. In de praktijk vraagt de uitvaartondernemer dit uitstel voor u aan.
Wat volgt er na de eerste, drukke uren?
Zodra de schouw, de opbaring en de aangifte geregeld zijn neemt het tempo af, en is het moment gekomen om de uitvaart zelf vorm te geven en de administratie op te pakken.
Zodra de meest urgente stappen zijn gezet — de schouw, de keuze voor opbaring, de aangifte — neemt het tempo vaak iets af. Dit is het moment om de uitvaart zelf vorm te geven en de eerste administratieve zaken op te pakken.
- Bepaal, als dat nog niet vaststond, de keuze tussen begraven en cremeren
- Reserveer een datum bij het gewenste crematorium of de begraafplaats
- Informeer de bredere kring van familie, vrienden en collega's
- Vraag afschriften van de overlijdensakte aan bij de gemeente — u heeft er meestal meerdere nodig voor bank, verzekeraar en pensioenfonds
- Zoek eventuele uitvaartverzekeringen en de laatste wilsbeschikking op
Over de overlijdensakte
De aangifte zelf is gratis. Voor elk afschrift of uittreksel van de overlijdensakte betaalt u leges: € 17,80 per exemplaar. Dit tarief is landelijk vastgesteld (Legesbesluit akten burgerlijke stand) en in elke gemeente gelijk; er is geen gratis eerste exemplaar. Vraag er meteen een paar tegelijk aan — u heeft er vaak drie tot vijf nodig.
Er is geen vaste volgorde waarin dit allemaal moet gebeuren, en u bepaalt zelf het tempo. De wettelijke termijnen geven daarvoor meer ruimte dan het aanvankelijk voelt.
Als er kinderen of huisgenoten in de woning waren
Waren er kinderen of huisgenoten in de woning, dan komt er naast de praktische stappen een extra vraag bij: hoe gaat u hier samen mee om en wat vertelt u aan jonge kinderen?
Waren er kinderen, een partner of andere huisgenoten in de woning op het moment van overlijden? Dan komt er, naast de praktische stappen, een extra laag bij: hoe gaat u hier samen mee om, en wat vertelt u aan jonge kinderen?
Probeer kinderen niet volledig buiten te sluiten van wat er gebeurt. Eenvoudige, eerlijke taal — passend bij de leeftijd, zonder omfloerste omschrijvingen als "opa slaapt nu" — helpt hen vaak meer dan volledige afscherming. Kinderen merken bijna altijd dat er iets ingrijpends gaande is; onduidelijkheid maakt dat vaak enger dan de waarheid.
Ook een kind mag afscheid nemen bij een thuisopbaring, als het dat zelf wil. Dwing niets af, maar sluit het ook niet uit. Laat het kind zelf bepalen of het de kamer binnengaat.
Was er een professionele zorgverlener aanwezig op het moment van overlijden, zoals een thuiszorgmedewerker of verpleegkundige? Zij kunnen vaak ook in de eerste, praktische uren ondersteunen — bijvoorbeeld door familie te bellen of eenvoudige taken over te nemen terwijl u bij uw dierbare blijft.
Mag ik nog even bij mijn dierbare blijven zitten?
Ja: er is geen wettelijke verplichting om direct te gaan bellen, en u mag zolang bij uw dierbare blijven als u nodig heeft.
Ja, absoluut. Er bestaat geen wettelijke verplichting om direct na het overlijden te gaan bellen of in actie te komen. U mag, zolang u dat nodig heeft, bij uw dierbare blijven — pratend, in stilte, of gewoon aanwezig zijn. Dit moment, hoe kort of lang ook, blijkt voor veel nabestaanden achteraf een belangrijke herinnering.
Pas wanneer u zelf de behoefte voelt om de volgende stap te zetten, is het tijd om de huisarts te bellen. Er staat geen klok die u binnen tien minuten moet halen. Wel schrijft de wet voor dat de schouw "zo spoedig mogelijk" gebeurt — in de praktijk binnen enkele uren. Een arts mag dus niet pas de volgende ochtend komen, en het is ook niet de bedoeling dat u er een halve dag mee wacht. Bij een vermoeden van een niet-natuurlijke dood belt u wél meteen 112.
Dat is ook precies waarom bellen geen druk hoeft te betekenen. U legt met dat telefoontje niets vast over de uitvaart. U zorgt er alleen voor dat uw dierbare goed verzorgd wordt, zodat u de dagen erna in alle rust afscheid kunt nemen.
Er is geen goede of foute manier om deze eerste uren door te komen. Wat telt is dat u uw dierbare met zorg behandelt, en dat u, zodra u er klaar voor bent, de juiste hulp inschakelt. De volgorde van de stappen komt vanzelf goed.
Hoe wij u op weg helpen
Wat wij wél en niet doen
RouwUitvaart.nl voert de uitvaart zelf niet uit en heeft geen voorkeur voor één partij. Wij nemen de telefoon op, luisteren naar uw situatie, informeren u over de eerste stappen en zoeken een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt. Die ondernemer belt u meestal binnen dertig minuten terug — lukt dat niet, dan vragen wij u of een halfuurtje extra schikt, en anders schakelen wij een andere ondernemer in — en voert uit wat u niet zelf wilt doen: de verzorging, de koeling en, later, de uitvaart.
Eén nummer, dag en nacht
U hoeft niet zelf op zoek naar een ondernemer die nu beschikbaar is. Bel ons om een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt te vinden; wij zetten het voor u in gang en begeleiden u telefonisch bij de eerste stappen. De ondernemer regelt daarna de verzorging en de koeling.
Was er een uitvaartverzekering?
Zoek, wanneer u er rust voor heeft, uit of uw dierbare een uitvaartverzekering had. De polis maakt vaak duidelijk welk bedrag beschikbaar is of welke diensten al gedekt zijn. U bent níét verplicht de uitvaart te laten verzorgen door de partij waar de verzekering loopt — u mag zelf een uitvaartondernemer kiezen en de verzekering keert dan meestal het verzekerde bedrag uit. Weet u niet zeker of er een polis is, kijk dan in de administratie of vraag het na bij de huisbank; premies staan vaak op het rekeningafschrift.
Twee verzekeraars waar veel Nederlanders een uitvaartpolis hebben, zijn Monuta en a.s.r. uitvaartverzekering. Een natura-polis dekt vaak vaste diensten; een kapitaalpolis keert een bedrag uit dat u vrij mag besteden. Bij twijfel over wat er precies gedekt is, kunt u ons bellen — dan zoeken wij een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt die met u meekijkt naar de polis en de mogelijkheden.
Vragen over een overlijden thuis
De huisarts of, buiten kantooruren, de huisartsenpost. De arts komt langs voor de lijkschouw en stelt het overlijden vast. Is het overlijden onverwacht of bestaat er twijfel over de oorzaak, bel dan 112 en verplaats niets. Pas na de schouw schakelt u een uitvaartondernemer in voor de verzorging en de koeling.
U mag eerst blijven zitten; er is geen verplichting om binnen een bepaald aantal minuten te bellen. Wacht er alleen geen halve dag mee: de wet schrijft voor dat de schouw "zo spoedig mogelijk" gebeurt, en de verzorging en koeling moeten op tijd geregeld worden. Bij een vermoeden van een niet-natuurlijke dood belt u wél meteen 112.
Zodra iemand is overleden gaat het lichaam achteruit. Dat begint direct en verloopt sneller bij warm weer of in een verwarmde kamer. Zonder tijdige koeling — een koelplaat, koelunit, mortuarium of thanatopraxie — verandert de conditie van uw dierbare merkbaar en wordt rustig afscheid nemen in de dagen erna lastig. De uitvaart zelf hoeft niet snel; de verzorging en koeling wél. Dat is de enige reden om vandaag nog te bellen.
Nee. Een uitvaartondernemer kan de laatste verzorging en de koeling regelen zonder dat u daarmee iets vastlegt over de uitvaart zelf. Welke uitvaart het wordt, wat het mag kosten en wat u eventueel zelf wilt doen, bepaalt u daarna in alle rust. Bellen is dus geen keuze voor een complete samenstelling.
Bij een rustig, verwacht overlijden mag u uw dierbare vasthouden, aanraken of gewoon bij hem of haar zitten. De vaste regel is dat een overledene pas verplaatst of gewassen wordt nadat de arts de schouw heeft verricht. Bestaat er twijfel over de doodsoorzaak, dan verplaatst u niets en wacht u op de arts of de politie.
De lijkschouw is het onderzoek waarmee een arts het overlijden vaststelt en beoordeelt of er sprake is van een natuurlijke dood. Is de arts daarvan overtuigd, dan vult hij de verklaring van overlijden in, het A-formulier, en een gesloten doodsoorzaakverklaring voor het CBS, het B-formulier. Bij twijfel schakelt de arts de gemeentelijk lijkschouwer in.
Er is geen wettelijke maximumtijd voor hoe lang iemand thuis mag blijven, zolang de opbaring hygiënisch verantwoord is. In de praktijk wordt zo snel mogelijk professionele koeling geregeld als u thuis wilt opbaren. Wel geldt dat de uitvaart zelf uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden moet plaatsvinden.
Ja. Thuis opbaren is in Nederland toegestaan en er gelden geen wettelijke eisen aan het type woning. In de praktijk is de belangrijkste vraag of de kist naar binnen en later weer naar buiten kan, bijvoorbeeld via een smalle trap of lift. Een uitvaartondernemer kan dat ter plaatse beoordelen.
Dat is niet wettelijk verplicht, maar wel praktisch zodra de schouw heeft plaatsgevonden. Een uitvaartondernemer regelt de verzorging, de koeling, het vervoer en de aangifte bij de gemeente. Belt u 06-45100608, dan zoeken wij een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt, die u meestal binnen dertig minuten terugbelt; lukt dat niet, dan vragen wij u of een halfuurtje extra schikt — en anders schakelen wij een andere ondernemer in.
Neem eerst de tijd om het moment te laten doordringen. Bel daarna de huisarts of huisartsenpost, en informeer familie en naasten pas wanneer u daar de rust voor heeft. Voelt het te zwaar om zelf te bellen, vraag dan iemand om die telefoontjes van u over te nemen.
Resterende medicijnen levert u na de schouw in bij de apotheek. Geleende hulpmiddelen zoals een hoog-laagbed, tillift of rolstoel meldt u bij de thuiszorgorganisatie of de leverancier, zodat die worden opgehaald. Doe dit niet voordat de arts is geweest; er is geen haast bij en het kan rustig in de dagen na het overlijden.
Orgaandonatie is alleen mogelijk als iemand in het ziekenhuis overlijdt, maar weefseldonatie — bijvoorbeeld huid, botweefsel of oogweefsel — kan wél na een overlijden thuis. De arts die de dood vaststelt, raadpleegt het Donorregister en bespreekt de keuze met u; de Nederlandse Transplantatie Stichting coördineert de procedure daarna.
Volgens artikel 16 van de Wet op de lijkbezorging vindt de begrafenis of crematie niet eerder plaats dan 36 uur na het overlijden, en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden. Weekenden en erkende feestdagen tellen niet mee als werkdag. De burgemeester kan op grond van artikel 17 een andere termijn vaststellen, bijvoorbeeld bij religieuze redenen of familie uit het buitenland.
Eenvoudige handelingen mogen: de ogen sluiten, de mond sluiten met een handdoekrol onder de kin, de handen op de buik leggen en zorgen voor koelte. Wassen en aankleden gebeurt pas ná de schouw. Bestaat er twijfel over de doodsoorzaak, raak dan niets aan — de arts moet de situatie aantreffen zoals die was.
Artikel 3 van de Wet op de lijkbezorging schrijft voor dat de lijkschouw "zo spoedig mogelijk" na het overlijden plaatsvindt. In de praktijk wordt een richtlijn van ongeveer drie uur aangehouden nadat de arts is geïnformeerd. Een arts mag dus niet pas de volgende ochtend komen.
Nee. Het maakt niet uit of de mond open of dicht staat of het gebit er in of uit zit; een mond die iets openstaat is zelfs makkelijker schoon te maken. Bij aankomst voor de opbaring regelt de uitvaartverzorger dit en wordt alles netjes gereinigd en verzorgd. U hoeft hier zelf niets aan te doen.
Een geldig identiteitsbewijs en het BSN van uw dierbare, de polis van een eventuele uitvaartverzekering, vastgelegde uitvaartwensen of een codicil, en eventueel het trouwboekje. Ook handig: kleding waarin uw dierbare opgebaard wordt. Schoenen zijn niet nodig; denk wel aan ondergoed en aan een bril of kunstgebit.
Verder lezen
Wat te doen bij overlijden
Het volledige overzicht van alle stappen na een overlijden, ongeacht waar het plaatsvond.
Thuis opbaren
Hoe een thuisopbaring praktisch werkt: koeling, duur, kosten en waar u op moet letten.
Overlijden melden
De aangifte bij de gemeente, de benodigde documenten en het verlof tot begraven of cremeren.
