Als erfgenaam heeft u drie keuzes: zuiver aanvaarden (u erft de bezittingen, maar staat in beginsel ook met uw eigen vermogen in voor de schulden van de nalatenschap), beneficiair aanvaarden (u wordt erfgenaam, maar bent in beginsel niet met uw eigen vermogen aansprakelijk voor schulden die de bezittingen overstijgen), of verwerpen (u krijgt niets en bent in beginsel ook niet aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap). Wanneer u met uw eigen vermogen instaat, staat in artikel 4:184 lid 2 BW.
Voor een meerderjarige erfgenaam is er in beginsel geen vaste wettelijke termijn om te kiezen, maar een belanghebbende kan de kantonrechter vragen u een termijn te stellen (art. 4:192 lid 2 BW). Op een nalatenschap die niet door alle erfgenamen zuiver is aanvaard, kunnen schuldeisers zich de eerste drie maanden na het overlijden in beginsel niet verhalen (art. 4:185 lid 1 BW).
Voor toegang tot bankrekeningen of de verkoop van een woning heeft u vaak een verklaring van erfrecht van een notaris nodig. Voor vragen over de uitvaart zelf belt u 085-0048099: u wordt automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner, dat uw vragen beantwoordt en, als u dat wilt, de uitvaart in gang zet bij een uitvaartverzorger bij u in de buurt.
Ook gezocht als: erfenis afhandelen, erfenis regelen.
Goed om te weten. RouwUitvaart.nl is geen notaris, jurist of advocaat. Wij stellen deze informatie zo zorgvuldig mogelijk samen, maar u kunt er geen rechten aan ontlenen. Kijk voor uw eigen situatie altijd zelf na hoe het zit, of vraag het een notaris of jurist.
Erfenis en nalatenschap afhandelen: waar begint u?
U begint met de praktische stappen (aangifte bij de gemeente, de overlijdensakte en het melden bij de bank) en pas daarna met de keuze om de erfenis zuiver, beneficiair of niet te aanvaarden.
Naast het verdriet om het verlies van een dierbare, komt er na een overlijden onvermijdelijk een hoeveelheid praktische en juridische zaken op u af.
"Erven" klinkt voor velen als iets waar je alleen maar blij van wordt, maar in de praktijk is het een keuze met echte juridische gevolgen: een keuze die u soms onbewust al heeft gemaakt voordat u er goed over heeft kunnen nadenken.
RouwUitvaart.nl is een landelijk informatie- en verwijsplatform voor nabestaanden. Deze uitleg loodst u stap voor stap door de afhandeling van een nalatenschap: van de eerste praktische stappen tot de verklaring van erfrecht, de drie keuzes rond aanvaarden of verwerpen, de risico's van schulden, en de basis van erfbelasting.
Voordat u aan de erfenis toekomt: de praktische basis
Voordat het erfrecht in beeld komt lopen de gewone stappen door: aangifte bij de gemeente, afschriften van de overlijdensakte, en het melden van het overlijden bij de bank.
Deze stappen horen niet bij de gedragingen die artikel 4:192 lid 1 BW noemt als zuivere aanvaarding: goederen van de nalatenschap verkopen, bezwaren of op een andere manier aan het verhaal van schuldeisers onttrekken.
Na de aangifte maakt de gemeente de akte van overlijden op. Een afschrift vraagt u volgens de Rijksoverheid aan bij de gemeente die de akte opmaakte. De rechtbank vraagt bijvoorbeeld om een kopie van de overlijdensakte als u een erfenis beneficiair aanvaardt of verwerpt.
Meld het overlijden zo snel mogelijk bij de bank. De bank kan de rekening(en) van de overledene daarna blokkeren.
Nagaan via het Centraal Testamentenregister of een notaris of er een testament is.
Voor toegang tot bankrekeningen of de verkoop van een woning is vaak een verklaring van erfrecht nodig.
De verklaring van erfrecht: wat is het, en wanneer nodig?
Een verklaring van erfrecht is een notariële akte waarin de notaris een of meer feiten vermeldt (art. 4:188 lid 1 BW), zoals wie de erfgenamen zijn, of zij de nalatenschap al hebben aanvaard en of het beheer aan een executeur is opgedragen. Volgens de KNB staat erin wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen.
Met de verklaring kunnen de erfgenamen volgens de Rijksoverheid aantonen dat zij recht hebben op het banktegoed van de overledene; de bank vertelt in welke gevallen de verklaring nodig is.
Een notaris stelt de verklaring van erfrecht op. Hij of zij zoekt eerst uit wie de erfgenamen zijn, en vraagt vervolgens aan elke erfgenaam om een keuze te maken: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden, of verwerpen.
Aanvaarden of verwerpen: de drie mogelijkheden
U kunt een erfenis zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen: in beginsel bent u alleen bij zuiver aanvaarden met uw eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap (art. 4:184 lid 2 BW).
Als erfgenaam staat u voor een keuze die volgens artikel 4:190 lid 4 BW onherroepelijk is. Twijfelt u over uw keuze, vraag dan advies aan een notaris of erfrechtadvocaat; dat raadt ook de Rijksoverheid aan.
U erft de bezittingen, maar staat in beginsel ook met uw eigen vermogen in voor de schulden van de nalatenschap, ook als die hoger zijn dan de bezittingen (art. 4:184 lid 2 BW). Is een schuld deelbaar, dan is iedere erfgenaam verbonden voor een deel dat evenredig is aan zijn erfdeel, tenzij de erfgenamen hoofdelijk zijn verbonden (art. 4:182 lid 2 BW). Wordt de nalatenschap volgens de wettelijke verdeling tussen echtgenoot en kinderen verdeeld, dan komt de voldoening van de schulden voor rekening van de echtgenoot (art. 4:13 lid 2 BW); een notaris kan zeggen wat voor u geldt.
U wordt erfgenaam, maar bent in beginsel niet met uw eigen vermogen aansprakelijk voor schulden. Wel moet de nalatenschap dan in beginsel volgens de wet worden "vereffend" (art. 4:202 BW). Blijken de schulden hoger dan de bezittingen, dan meldt u dat zo snel mogelijk aan de kantonrechter (art. 4:199 lid 2 BW). Volgens de KNB is de belangrijkste reden voor deze keuze dat u denkt dat de schulden hoger zijn dan het bezit.
U krijgt niets, ook geen spullen met emotionele waarde, en bent in beginsel ook niet aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap. Uw erfdeel gaat naar wie dan volgens de wet of het testament erft; dat kunnen uw eigen kinderen zijn. Zijn zij minderjarig, dan kiest hun wettelijk vertegenwoordiger voor hen. Volgens art. 4:193 BW kan die voor een minderjarige niet zuiver aanvaarden, heeft hij voor verwerpen een machtiging van de kantonrechter nodig en moet hij binnen drie maanden nadat de erfenis het kind toekomt beneficiair aanvaarden of verwerpen; de kantonrechter kan die termijn op verzoek verlengen. Laat hij de termijn verlopen, dan geldt de erfenis als beneficiair aanvaard. Vanaf welk tijdstip die termijn loopt als de erfenis uw kind toekomt doordat u zelf verwerpt, vraagt u na bij een notaris.
Beneficiair aanvaarden of verwerpen doet u via het formulier "Verklaring nalatenschap" bij de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene, of via een notaris. Hiervoor betaalt u griffierecht; volgens de Rechtspraak niet als u een toevoeging heeft of een inkomensverklaring waaruit blijkt dat uw inkomen onder de toevoegingsgrens ligt.
Pas op: zo aanvaardt u per ongeluk zuiver
U kunt een erfenis zuiver aanvaarden zonder formulier of handtekening. Volgens artikel 4:192 lid 1 BW gebeurt dat als u zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud gedraagt als een erfgenaam die zuiver heeft aanvaard, doordat u goederen van de nalatenschap verkoopt of bezwaart of ze op een andere manier aan het verhaal van schuldeisers onttrekt. Volgens de Rijksoverheid geldt dat ook als u bezittingen van de overledene meeneemt of openstaande rekeningen betaalt.
De Rijksoverheid, de Rechtspraak en de KNB noemen deze voorbeelden van gedrag waarmee u het risico loopt zuiver te aanvaarden:
- Spullen meenemen of verkopen, ook kleinere zaken kunnen al gelden als zuivere aanvaarding.
- Openstaande rekeningen van de overledene betalen voordat u een keuze heeft gemaakt (de uitvaart mag u volgens de Rijksoverheid wel uit de erfenis betalen; volgens de Rechtspraak moeten de kosten wel in verhouding staan tot het levenspeil van de overledene).
- Geld opnemen van de gezamenlijke rekening.
- De bezittingen van de overledene opruimen, anders dan om ze tijdelijk op te slaan. Volgens de Rechtspraak heeft u de erfenis dan in principe zuiver aanvaard.
Erfbelasting: de basis die u moet weten
Erfbelasting is een belasting over wat u erft, met vrijstellingen die afhangen van uw relatie tot de overledene en tarieven die in schijven oplopen; bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 ligt de inleverdatum voor de aangifte volgens de Belastingdienst 20 maanden na de overlijdensdatum.
Naast de keuze om te aanvaarden of te verwerpen, speelt voor wie erft ook erfbelasting een rol. Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 is de aangiftetermijn 20 maanden na de overlijdensdatum; de inleverdatum staat volgens de Belastingdienst in de aangiftebrief. De inspecteur stelt de termijn zo vast dat die niet eerder verstrijkt dan twintig maanden na het overlijden (art. 45 lid 1 Successiewet). Bij een overlijden vóór 1 januari 2026 is de termijn volgens de Belastingdienst 8 maanden.
Checklist: de eerste maanden na het overlijden
- Aangifte overlijden bij de gemeente
- Bankrekening(en) melden bij de bank
- Testament checken
- Lopende contracten en abonnementen inventariseren
- Verzekeringen nakijken, inclusief een eventuele uitvaartpolis
- Verklaring van erfrecht aanvragen bij een notaris, als die nodig is
- Keuze maken: zuiver, beneficiair of verwerpen
- Bij beneficiaire aanvaarding: de nalatenschap wordt in beginsel wettelijk vereffend (art. 4:202 BW)
- Woning: als niemand de huur voortzet, eindigt die aan het eind van de tweede maand na het overlijden (art. 7:268 lid 6 BW); ontruimen of verkopen bespreekt u eerst met een notaris
- Aangiftetermijn erfbelasting (20 maanden) in agenda noteren
Voelt dit overweldigend? Dat is volkomen normaal. U hoeft dit niet allemaal in de eerste week te regelen; houd wel de termijnen in het oog die voor uw situatie gelden, zoals de aangiftetermijn voor de erfbelasting.
Wat kost een uitvaart? Vaste samenstellingen: crematie vanaf €2.000, begrafenis vanaf €3.900 inclusief algemeen graf. Een crematie zelf regelen kan vanaf circa €800; losse diensten, zoals een complete opbaring, kunnen er altijd bij.
Vragen over erfenis en nalatenschap
Een verklaring van erfrecht is een notariële akte (art. 4:188 BW) waarin volgens de KNB staat wie de erfgenamen zijn en wie de nalatenschap mag afwikkelen. Voor de verkoop van een woning is zij volgens de KNB meestal nodig; de bank vertelt volgens de Rijksoverheid in welke gevallen zij nodig is voor het banktegoed. Een notaris stelt de akte op.
Bij zuiver aanvaarden erft u de bezittingen en staat u in beginsel ook met uw eigen vermogen in voor de schulden van de nalatenschap, ook als die hoger zijn dan de bezittingen (art. 4:184 lid 2 BW). Bij beneficiair aanvaarden of verwerpen bent u in beginsel niet met uw eigen vermogen aansprakelijk; bij verwerpen erft u niets.
Een meerderjarige erfgenaam heeft in beginsel geen vaste wettelijke termijn. Een belanghebbende kan de kantonrechter vragen u een termijn te stellen; laat u die verlopen, dan wordt u geacht zuiver te aanvaarden. Aanvaardt een mede-erfgenaam beneficiair, dan heeft u drie maanden nadat u dat weet om zuiver te aanvaarden of te verwerpen (art. 4:192 lid 2, 3 en 4 BW).
Ja, zonder formulier of handtekening. Volgens artikel 4:192 lid 1 BW aanvaardt u zuiver als u zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud gedraagt als een erfgenaam die zuiver heeft aanvaard, bijvoorbeeld door goederen van de nalatenschap te verkopen of te bezwaren. Volgens de Rijksoverheid geldt dat ook als u bezittingen meeneemt of openstaande rekeningen betaalt. Vraag bij twijfel een notaris.
U kunt de kantonrechter binnen drie maanden nadat u de schuld ontdekte vragen om alsnog beneficiair te mogen aanvaarden. Dat kan alleen als u de schuld niet kende en ook niet behoorde te kennen (art. 4:194a BW). Vraag bij twijfel snel advies bij een notaris of erfrechtadvocaat.
Beneficiair aanvaarden of verwerpen doet u met het formulier "Verklaring nalatenschap" bij de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene, of via een notaris. Hiervoor betaalt u griffierecht; volgens de Rechtspraak niet als u een toevoeging heeft of een inkomensverklaring waaruit blijkt dat uw inkomen onder de toevoegingsgrens ligt. Een notaris kan de aanvraag namens u indienen.
Bezittingen van de overledene meenemen of verkopen geldt volgens de Rijksoverheid als zuivere aanvaarding. Wie enkele dierbare spullen meeneemt, loopt volgens de Rechtspraak het risico dat dit als zuivere aanvaarding wordt aangemerkt; dat kunt u voorkomen door de spullen tijdelijk op te slaan of te bewaren en ze niet te verkopen of zelf te houden. Vraag bij twijfel een notaris.
Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 moet de aangifte erfbelasting volgens de Belastingdienst binnen zijn op de inleverdatum in de aangiftebrief; die ligt 20 maanden na de overlijdensdatum. Erfbelasting kent vrijstellingen die per relatie tot de overledene verschillen en tarieven die in schijven oplopen. Omdat deze bedragen regelmatig wijzigen, controleert u de actuele vrijstellingen en tarieven bij de Belastingdienst.
Verder lezen
Gerelateerde onderwerpen
Alle administratieve zaken na overlijden.
Hoe vindt u een polis van de overledene terug?
Complete checklist voor de eerste dagen.
Bijzondere bijstand voor uitvaartkosten.
Wel de uitvaart regelen, zonder de erfenis te aanvaarden.
Alles over het vastleggen van uw nalatenschap.
