Overlijden in een hospice of tijdens palliatieve zorg
Na een overlijden in het hospice komt eerst de arts om de schouw te verrichten en de verklaring van overlijden in te vullen. Pas daarna mag uw dierbare verzorgd en vervoerd worden. De kosten voor schouw, koeling en gereedmaken voor vervoer zijn voor rekening van het hospice; de laatste verzorging, opbaring en de uitvaart zelf regelt en betaalt de familie. U bent nergens aan vastgehouden qua uitvaartondernemer en de wettelijke termijn voor de uitvaart is 36 uur tot 6 werkdagen na overlijden.
Het afscheid van een dierbare na een periode van palliatieve zorg voelt vaak anders dan een plotseling overlijden. Er was tijd om afscheid te nemen, maar dat maakt het moment zelf niet minder ingrijpend. Juist omdat er al zoveel emotionele energie is gegaan naar de laatste levensfase, is het prettig om te weten wat er nu praktisch gebeurt — zodat u zich kunt richten op uw dierbare en uw familie.
RouwUitvaart.nl is het landelijke, onafhankelijke informatiepunt voor nabestaanden. Wij leggen hieronder stap voor stap uit wat er gebeurt na een overlijden in een hospice, bijna-thuis-huis of palliatieve afdeling, en hoe u — als u dat wilt — in contact komt met een zelfstandige uitvaartbegeleider in uw regio.
Wat gebeurt er direct na het overlijden?
De schouw door de arts
De arts van het hospice, of uw eigen huisarts, stelt het overlijden vast en vult de verklaring van overlijden in. Zolang deze schouw niet heeft plaatsgevonden, mag de overledene niet worden verzorgd of verplaatst. Bij twijfel over de doodsoorzaak schakelt de arts een gemeentelijk lijkschouwer in.
Noodzakelijke zorg door het hospice
Het hospice verwijdert eventueel infuus, katheter of stoma en koelt de overledene tijdelijk. Deze noodzakelijke zorg, en de kosten daarvan, zijn wettelijk voor rekening van de zorginstelling — u betaalt hiervoor niets.
Wenselijke zorg: wassen, kleden, opbaren
Wilt u dat de overledene gewassen, aangekleed of opgemaakt wordt, of wilt u dit zelf (mede) doen? Dat kan. Deze "wenselijke zorg" en de opbaring zelf zijn voor rekening van de nabestaanden, en u bepaalt zelf wie dit doet en waar.
Keuze: opbaren op de kamer, thuis of elsewhere
Een hospice heeft meestal geen eigen mortuarium. U mag, in overleg, uw dierbare op de kamer laten tot de uitvaart, of laten overbrengen naar een rouwcentrum of naar de eigen woning voor thuisopbaring.
Aangifte bij de gemeente
Met de verklaring van overlijden doet u (of een door u ingeschakelde begeleider) aangifte bij de burgerlijke stand van de gemeente waar het overlijden plaatsvond, vóór de uitvaart. U ontvangt de overlijdensakte en het verlof tot begraven of cremeren.
De uitvaart plannen
De uitvaart moet wettelijk plaatsvinden tussen 36 uur en uiterlijk de zesde werkdag na het overlijden. U bent volledig vrij in de keuze tussen begraven, cremeren of een alternatief, en in de keuze van wie u daarbij helpt.
Wie betaalt wat? Hospicezorg, Wlz en de uitvaart
Veel families vragen zich af waar de grens ligt tussen "zorg" en "uitvaart" als het gaat om de kosten. De palliatief terminale zorg zelf — verpleging, verzorging, pijnbestrijding, begeleiding — wordt vergoed vanuit de Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg (Wlz), afhankelijk van waar en hoe de zorg wordt geleverd. Voor verblijf in een hospice kan een eigen bijdrage gelden, bijvoorbeeld voor kosten als eten en drinken; het hospice informeert u hierover vooraf.
Na het overlijden verandert dit: de schouw, het koelen en het gereedmaken voor vervoer zijn voor rekening van de zorginstelling. Alles wat daarna komt — laatste verzorging als u dit niet zelf doet, opbaring, kist of wade, vervoer, de ceremonie en de begraving of crematie — valt onder de reguliere uitvaartkosten, gemiddeld tussen €8.000 en €11.000. Door bewust te kiezen en eventueel losse diensten via zelfstandigen in te huren, besparen veel families €2.000 tot €5.000.
Donatie, persoonlijke spullen en het afsluiten van de zorgrelatie
Orgaan- en weefseldonatie
Orgaandonatie is alleen mogelijk wanneer iemand in een ziekenhuis overlijdt; dat is bij een hospice niet aan de orde. Weefseldonatie (zoals hoornvliezen, huid of botweefsel) kan wel na een overlijden in een hospice of verzorgingsinstelling. Omdat hiervoor korte termijnen gelden, is het belangrijk dit zo snel mogelijk na het overlijden te melden als de overledene dit wilde.
Persoonlijke spullen en de kamer
Zodra de overledene het hospice verlaat, is de zorgrelatie formeel beëindigd. De familie ruimt doorgaans zelf de persoonlijke spullen op de kamer op. Het hospice informeert u hierover en geeft vaak ook de gelegenheid voor een afscheidsritueel of een nagesprek met de zorgverleners die betrokken waren.
Als het verblijf langer duurt dan verwacht
Een opname in een hospice is bedoeld voor mensen met een levensverwachting van doorgaans minder dan drie maanden. Stabiliseert of verbetert de gezondheid toch, dan wordt in overleg met de naasten gekeken naar een passende vervolgplek, zoals een verpleeghuis of zorg thuis.
Als het overlijden wordt verwacht: wat kunt u nu al regelen?
Een groot verschil tussen een overlijden in een hospice en een plotseling overlijden, is dat er vaak tijd is om praktische zaken vooraf te bespreken. Dat voelt soms ongemakkelijk, maar geeft achteraf veel rust.
- Bespreek met uw dierbare en de familie of er wensen zijn over begraven, cremeren of een alternatief
- Vraag naar een eventuele uitvaartverzekering en waar de polis te vinden is
- Leg vast of er een voorkeur is voor thuisopbaring of opbaring in een rouwcentrum
- Noteer belangrijke telefoonnummers: huisarts, hospice, eventuele uitvaartbegeleider
- Bespreek met het hospice welke administratieve stappen zij voor u regelen en welke niet
Wilt u dit liever rustig vastleggen, zonder dat het meteen om een uitvaartverzekering gaat? Dat kan ook los daarvan via een persoonlijk wensendocument.
Vragen over overlijden in een hospice
De arts van het hospice of uw huisarts verricht de schouw en vult de verklaring van overlijden in. Pas daarna mag de overledene verzorgd en vervoerd worden. Kosten voor schouw, koeling en gereedmaken voor vervoer zijn voor rekening van de zorginstelling.
De noodzakelijke zorg (zoals het verwijderen van infuus of katheter) is voor rekening van het hospice. Wenselijke zorg zoals wassen, aankleden en opbaren is voor rekening van de nabestaanden, die zelf kiezen wie dit doet.
Nee. U mag in overleg besluiten om uw dierbare op de kamer te laten tot aan de uitvaart, of te laten overbrengen naar een rouwcentrum of naar huis voor thuisopbaring.
Ja, dat is volledig toegestaan. Na de schouw kan de overledene worden overgebracht naar de eigen woning voor thuisopbaring met professionele koeling, vaak nog dezelfde dag.
Orgaandonatie is alleen mogelijk bij overlijden in een ziekenhuis. Weefseldonatie kan wel na overlijden in een hospice; meld dit zo snel mogelijk, omdat hiervoor korte termijnen gelden.
De wettelijke termijn geldt ook hier: de uitvaart moet plaatsvinden tussen 36 uur en uiterlijk de zesde werkdag na het overlijden.
Ja, de aangifte blijft een verantwoordelijkheid van de nabestaanden of een door hen ingeschakelde begeleider. Een uitvaartondernemer inschakelen is niet verplicht.
Stabiliseert of verbetert de gezondheid, dan wordt samen met de naasten naar een passende vervolgplek gezocht, zoals een verpleeghuis of zorg thuis.
