Euthanasie is in Nederland toegestaan onder de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl). Een arts mag levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding uitvoeren wanneer aan zes wettelijke zorgvuldigheidseisen is voldaan, waaronder ondraaglijk en uitzichtloos lijden en de consultatie van een andere, onafhankelijke arts (meestal een SCEN-arts). Niemand heeft recht op euthanasie en geen arts is verplicht mee te werken; elke melding wordt achteraf getoetst door een Regionale Toetsingscommissie Euthanasie. Voor praktische vragen over de uitvaart of een voorbereidend gesprek belt u 085-0048099: u wordt automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner, dat uw vragen beantwoordt en, als u dat wilt, de uitvaart in gang zet bij een uitvaartverzorger bij u in de buurt.
RouwUitvaart.nl is een landelijk informatie- en verwijsplatform. Deze pagina biedt uitsluitend informatieve inhoud over euthanasie in Nederland. Wij geven geen medisch advies en geen advies over de keuze voor of tegen euthanasie. Die beslissing ligt uitsluitend bij de betrokkene, in nauwe en wettelijk voorgeschreven samenspraak met medisch professionals. Raadpleeg altijd uw arts voor persoonlijk advies.
Euthanasie: wettelijk kader en persoonlijk proces
Het overwegen van het levenseinde is een van de meest ingrijpende en persoonlijke processen die een mens kan doormaken. Voor wie geconfronteerd wordt met ondraaglijk en uitzichtloos lijden, biedt Nederland een wettelijk kader waarbinnen euthanasie en hulp bij zelfdoding mogelijk zijn.
Dit is nooit een eenvoudige of lichtvaardige optie, maar een zorgvuldig gereguleerde weg die plaatsvindt op het snijvlak van persoonlijke autonomie, medische ethiek en diep menselijk lijden.
Veel mensen vragen zich af: "Wat moet ik doen als ik euthanasie overweeg?", "Wat als mijn huisarts niet wil meewerken?" of "Is mijn wilsverklaring genoeg?". Deze pagina helpt die vragen te beantwoorden met feitelijke informatie.
Ook gezocht als: levensbeëindiging op verzoek, hulp bij zelfdoding, euthanasiewet (Wtl), zorgvuldigheidseisen euthanasie, SCEN-arts, euthanasieverklaring, wilsverklaring euthanasie, waardig sterven, euthanasie thuis.
De persoon achter het verzoek: meer dan een medische casus
Een euthanasieverzoek komt zelden voort uit één oorzaak: het is doorgaans het eindpunt van langdurig, als ondraaglijk en uitzichtloos ervaren lijden, waarin medische én emotionele en existentiële factoren samenkomen.
Vaak gaat er een lange, emotionele reis aan vooraf, waarin lijden in al zijn facetten centraal staat. Dit lijden is per definitie subjectief en wordt door de persoon zelf als ondraaglijk en uitzichtloos ervaren.
- Oncologische aandoeningen (volgens de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie het grootste deel van de meldingen): combinatie van pijn, extreme vermoeidheid en besef van verder aftakelen
- Progressieve neurologische ziektes: ALS, MS, Parkinson met verlies van controle en zelfstandigheid
- Stapeling van ouderdomskwalen: combinatie die leidt tot isolement en verlies van levensvreugde
- Therapieresistent psychiatrisch lijden: complex traject na jarenlange behandeling zonder verlichting
- Verlies van waardigheid: gevoel een last te zijn en afhankelijkheid
- Behoefte aan regie: wens controle te behouden over eigen levenseinde
- Angst voor toekomstig lijden: vrees voor pijnlijke dood of verder aftakelen
- Voltooiing en afronding: mogelijkheid bewust afscheid te nemen
Euthanasie of hulp bij zelfdoding: het verschil
Bij euthanasie dient de arts zelf de dodelijke middelen toe; bij hulp bij zelfdoding neemt de patiënt het middel zelf in terwijl de arts aanwezig blijft: voor beide vormen gelden exact dezelfde zorgvuldigheidseisen en dezelfde toetsing achteraf.
De term "euthanasie" wordt in het dagelijks taalgebruik vaak overkoepelend gebruikt, maar de wet maakt een precies onderscheid. Bij euthanasie (levensbeëindiging op verzoek) dient de arts zelf de euthanatica toe, waardoor de patiënt overlijdt. Bij hulp bij zelfdoding neemt de patiënt zelf, in aanwezigheid van de arts, een dodelijke drank in; de arts overhandigt het middel en blijft aanwezig tot het overlijden.
Voor beide vormen gelden exact dezelfde zes zorgvuldigheidseisen en exact dezelfde toetsing achteraf door de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie. Het is aan de arts en de patiënt om samen te bepalen welke vorm het beste past.
Het wettelijke kader: zorgvuldigheid als fundament
De Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl) geeft geen recht op euthanasie, maar maakt het onder strikte voorwaarden mogelijk: een arts blijft alleen straffeloos als hij voldoet aan zes cumulatieve zorgvuldigheidseisen én de uitvoering meldt.
De Nederlandse wet (Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding) stelt geen recht op euthanasie, maar een mogelijkheid onder strikte voorwaarden. Het is en blijft een medische handeling: een arts is nooit verplicht euthanasie te verlenen, en een patiënt kan het niet afdwingen. De wet voegt een bijzondere strafuitsluitingsgrond toe aan de artikelen 293 en 294 van het Wetboek van Strafrecht: euthanasie en hulp bij zelfdoding blijven in beginsel strafbaar, tenzij de arts zich houdt aan de zes cumulatieve zorgvuldigheidseisen én dit meldt.
Vrijwillig en weloverwogen verzoek
De arts moet overtuigd zijn dat het verzoek van de patiënt vrijwillig is, zonder druk van anderen, en gebaseerd op voldoende kennis en reflectie. Meerdere gesprekken zijn gebruikelijk.
Ondraaglijk en uitzichtloos lijden
De arts moet ervan overtuigd zijn dat het lijden ondraaglijk en uitzichtloos is; hoe de patiënt het lijden ervaart, weegt daarbij zwaar. 'Uitzichtloos' betekent dat er volgens heersend medisch inzicht geen verbetering of aanvaardbaar perspectief meer is.
Informatievoorziening
De arts moet de patiënt volledig hebben voorgelicht over de situatie, de vooruitzichten en eventuele alternatieven, zoals palliatieve sedatie.
Afwezigheid redelijk alternatief
Patiënt en arts moeten samen tot de conclusie zijn gekomen dat er geen andere aanvaardbare oplossing is voor de situatie.
Consultatie onafhankelijke arts
De arts moet ten minste één andere, onafhankelijke arts raadplegen, die de patiënt ziet en schriftelijk oordeelt over de zorgvuldigheidseisen; in de praktijk is dat meestal een SCEN-arts.
Medisch zorgvuldige uitvoering
De levensbeëindiging moet met de grootst mogelijke medische en technische zorgvuldigheid worden uitgevoerd.
Het praktische en emotionele traject: van eerste gedachte tot afscheid
Het euthanasietraject verloopt in stappen (van de eerste gesprekken met de eigen arts, via het formele verzoek en de onafhankelijke SCEN-consultatie, tot de voorbereiding op het afscheid) en verschilt sterk in duur per situatie.
De eerste gesprekken en zelfreflectie
Het begint vaak met een innerlijk proces van aanvaarding en het formuleren van een verlangen. Het bespreekbaar maken bij de eigen huisarts is een grote stap. Dit eerste gesprek is verkennend: een arts vraagt altijd naar de achtergrond van het verzoek, het huidige lijden, en onderzoekt mogelijke medische of palliatieve alternatieven.
Het formele verzoek en de consulten
Blijft het verzoek na meerdere gesprekken bestaan, dan kan een schriftelijk verzoek worden opgesteld. Vervolgens wordt de onafhankelijke SCEN-arts ingeschakeld. Dit consult voelt voor veel mensen als een diepgaand, soms confronterend, maar noodzakelijk gesprek.
Belangrijk: de SCEN-arts kijkt met een frisse blik en stelt kritische vragen om een onafhankelijk oordeel te kunnen vormen.
De voorbereiding op het afscheid
Is de arts na het oordeel van de onafhankelijke arts overtuigd dat aan de eisen is voldaan, dan volgt de voorbereiding. Dit is een periode waarin de praktische en emotionele invulling van het levenseinde centraal staat. Juist omdat het moment bekend is, ontstaat er unieke ruimte voor een bewust en persoonlijk afscheid.
Locatiekeuze: veruit de meeste mensen kiezen voor thuis. Ook mogelijk: hospice, zorginstelling of een alternatieve locatie zoals een vakantiepark. Vroegtijdig overleg met de arts over praktische haalbaarheid is essentieel.
Aanwezigheid: wie wilt u om u heen? Partner, kinderen, kleinkinderen? Sommigen kiezen voor een kleine kring, anderen voor een groter afscheid.
Ritueel en persoonlijke invulling: de laatste dag met familie doorbrengen, de ruimte persoonlijk inrichten, een zelfgeschreven brief voorlezen, of zelf de muziek kiezen tijdens de handeling.
Omdat het tijdstip bekend is, kan de uitvaart tot in detail worden voorbereid. Dit neemt een grote last van de schouders van de nabestaanden. Mogelijke voorbereidingen: uitvaartwensen vastleggen, rouwkaarten voorbereiden, catering regelen, en een eerste gesprek voeren met een uitvaartverzorger.
De uitvoering en nazorg
Op de afgesproken dag vindt de euthanasie plaats volgens de medische protocollen. Omdat euthanasie een niet-natuurlijke dood is, meldt de arts dit bij de gemeentelijke lijkschouwer, de schouwarts; die brengt verslag uit aan de officier van justitie, die beslist over een verklaring van geen bezwaar, waarna de gemeente het verlof tot begraven of cremeren afgeeft en de voorbereide uitvaart kan plaatsvinden. De Regionale Toetsingscommissie Euthanasie toetst de melding achteraf.
De schriftelijke wilsverklaring: wat regelt zij wel en niet
Een schriftelijke wilsverklaring kan uw wens kenbaar maken, maar is geen garantie op euthanasie: de arts moet altijd zelf kunnen vaststellen dat aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan.
Veel mensen leggen hun wensen rond het levenseinde vast in een schriftelijke wilsverklaring, ook wel euthanasieverklaring genoemd. Deze verklaring kan helpen om uw wens kenbaar te maken, zeker voor het moment waarop u die wens zelf niet meer kunt uiten, bijvoorbeeld bij vergevorderde dementie.
Belangrijk om te weten: een wilsverklaring is geen garantie op euthanasie. Zij vervangt nooit het gesprek met de arts en het eigen oordeel van de arts over de zorgvuldigheidseisen. De arts moet nog altijd zelf kunnen vaststellen dat sprake is van ondraaglijk en uitzichtloos lijden.
Een wilsverklaring is het meest waardevol wanneer zij regelmatig wordt geactualiseerd en herhaaldelijk met uw huisarts is besproken.
Als de eigen arts niet kan of wil meewerken
Geen enkele arts is verplicht euthanasie te verlenen; wil of kan de eigen arts niet meewerken, dan kan deze doorverwijzen naar het Expertisecentrum Euthanasie, dat met ambulante teams zelf een verzoek beoordeelt.
Een patiënt kan euthanasie niet afdwingen. Een arts kan een verzoek weigeren omdat hij niet overtuigd is dat aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan, of om persoonlijke, gewetensbezwaarlijke redenen.
In dat geval kan de eigen arts doorverwijzen naar het Expertisecentrum Euthanasie, dat ambulante teams van een arts en een verpleegkundige inzet om het verzoek te beoordelen. Meer informatie staat op expertisecentrumeuthanasie.nl.
Het belang van een vertrouwelijk informatief gesprek
Naast de verplichte medische gesprekken hebben veel mensen behoefte aan een vertrouwelijke plek om medische, praktische en emotionele vragen te verkennen zonder meteen een medisch-juridisch traject in te stappen.
Belt u, dan wordt u automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner, met wie u zo'n voorbereidend gesprek over de uitvaart kunt voeren.
Wat kost een uitvaart? Vaste samenstellingen: crematie vanaf €2.000, begrafenis vanaf €3.900 inclusief algemeen graf. Een crematie zelf regelen kan vanaf circa €800; losse diensten, zoals een complete opbaring, kunnen er altijd bij.
Mag de uitvaart al vooraf worden voorbereid?
Ja, en dat is bij euthanasie eerder regel dan uitzondering: omdat de datum bekend is, kan alles rustig van tevoren worden besproken en vastgelegd.
Dit voelt voor veel mensen ongemakkelijk, alsof je vooruitloopt op iets wat nog niet is gebeurd. Toch is het juist hier een verlichting. Bij een onverwacht overlijden moet alles in een paar dagen worden bedacht; bij euthanasie kan de overledene zelf meepraten over de muziek, de tekst en wie er spreekt.
Praktisch betekent het dat u vooraf een uitvaartondernemer kunt kiezen en het gesprek al kunt voeren. Er wordt dan niets in gang gezet; het ligt klaar. Op de dag zelf hoeft er alleen nog gebeld te worden.
Houd wel rekening met een verschil dat de dag zelf raakt. Euthanasie geldt als een niet-natuurlijke dood, dus de gemeentelijke lijkschouwer komt altijd en de officier van justitie moet het lichaam vrijgeven. Dat kost wat extra tijd. De uitvaartondernemer weet dat en houdt er rekening mee, maar het is goed dat u het van tevoren weet en niet die dag pas hoort.
Het afscheid bij euthanasie
Wie in de overledenenzorg werkt, weet: omdat de datum bekend is, is het afscheid anders. Er is ruimte voor de laatste woorden, om elkaar te bevestigen en om bewust afscheid te nemen.
Bij een onverwacht overlijden kan dat niet; dan wordt u overvallen. Toch is het verdriet daarna even zwaar, en dat mag. Ook na euthanasie heeft u tijd nodig.
Wat er na euthanasie anders gaat bij de verzorging, leest u bij verzorging van een overledene. Meer ervaringen staan in verhalen uit de overledenenzorg.
Keert een uitvaartverzekering uit na euthanasie?
Doorgaans wel: een euthanasie volgens de wettelijke zorgvuldigheidseisen is voor uitvaartverzekeraars in de regel geen reden om niet uit te keren.
Bij euthanasie die volgens de wettelijke zorgvuldigheidseisen is uitgevoerd, keert een uitvaartverzekering in de regel gewoon uit; wat precies gedekt is, staat in de polisvoorwaarden. Er is sprake van een niet-natuurlijke dood, waardoor de gemeentelijke lijkschouwer komt en de officier van justitie vrijgave geeft; dat kan wat extra tijd kosten, en verandert daar niets aan. Meld het overlijden op de gebruikelijke manier bij de verzekeraar.
Vragen over euthanasie in Nederland
Euthanasie is gereguleerd door de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding. De zes zorgvuldigheidseisen zijn: 1) vrijwillig en weloverwogen verzoek, 2) ondraaglijk en uitzichtloos lijden, 3) volledige informatievoorziening, 4) geen redelijk alternatief, 5) consultatie van een andere, onafhankelijke arts, meestal een SCEN-arts, 6) medisch zorgvuldige uitvoering.
Bij euthanasie dient de arts zelf de dodelijke middelen toe. Bij hulp bij zelfdoding neemt de patiënt het middel zelf in, terwijl de arts aanwezig blijft tot het overlijden. Voor beide vormen gelden exact dezelfde wettelijke zorgvuldigheidseisen en exact dezelfde toetsing achteraf. Arts en patiënt bepalen samen welke vorm het beste past.
Nee, een schriftelijke wilsverklaring is geen garantie op euthanasie. Zij kan een verzoek ondersteunen en uw wens kenbaar maken, maar de arts moet nog altijd zelf beoordelen of aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan. De verklaring is het meest waardevol wanneer zij regelmatig wordt geactualiseerd en herhaaldelijk met uw huisarts is besproken.
Geen enkele arts is verplicht euthanasie te verlenen; een verzoek kan worden geweigerd om medische of gewetensbezwaarlijke redenen. Kan of wil de eigen arts niet meewerken, dan kan deze doorverwijzen naar het Expertisecentrum Euthanasie, dat met ambulante teams van een arts en verpleegkundige zelf een verzoek beoordeelt.
Een vaste duur bestaat niet; het traject verschilt sterk per situatie. Er zijn meerdere gesprekken met de eigen arts, daarna ziet een onafhankelijke arts, meestal een SCEN-arts, de patiënt en geeft hij schriftelijk zijn oordeel. In die periode is er ook ruimte om het afscheid en de uitvaart rustig voor te bereiden.
Een SCEN-arts is een speciaal opgeleide, onafhankelijke arts die door de behandelend arts wordt geraadpleegd. Deze bezoekt de patiënt, beoordeelt of aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan en geeft een schriftelijk advies. SCEN staat voor Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland; het oordeel is zwaarwegend maar niet bindend.
Ja. Volgens de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie vinden de meeste euthanasieën thuis plaats, meestal uitgevoerd door de huisarts. In overleg met de arts kan het ook in een hospice, een zorginstelling of op een andere plek. Bespreek vroeg met de arts wat praktisch haalbaar is, zodat de dag zelf rustig kan verlopen.
In principe wel, maar dit is een van de complexere terreinen. Zolang iemand zijn wil nog kan uiten en aan de zorgvuldigheidseisen wordt voldaan, is een verzoek mogelijk. Bij vergevorderde dementie kan een eerder opgestelde en met de arts besproken wilsverklaring een rol spelen, al blijft het eigen oordeel van de arts doorslaggevend.
Landelijk ontvangen de vijf Regionale Toetsingscommissies Euthanasie inmiddels ruim tienduizend meldingen per jaar van euthanasie of hulp bij zelfdoding. Elke melding wordt achteraf getoetst aan de zes zorgvuldigheidseisen; het overgrote deel wordt als zorgvuldig beoordeeld. Deze verplichte toetsing achteraf is een kernonderdeel van de Nederlandse wet.
Nee. De huidige wet vereist ondraaglijk en uitzichtloos lijden met een medische grondslag; een euthanasieverzoek uitsluitend op grond van een 'voltooid leven' valt daar niet onder. Er loopt hierover een maatschappelijke en politieke discussie over een eventuele aparte regeling, maar dat is op dit moment nog geen staand recht.
Euthanasie is het actief beëindigen van het leven op verzoek van de patiënt. Palliatieve sedatie verlaagt het bewustzijn in de laatste levensfase om ondraaglijk lijden te verlichten, zonder het leven actief te beëindigen; het overlijden volgt uit het natuurlijke ziekteproces. Beide zijn zorgvuldig omschreven medische handelingen met een eigen kader.
Ja. Omdat het tijdstip bekend is, kunt u de uitvaart rustig en tot in detail voorbereiden: wensen vastleggen, muziek en locatie kiezen en alvast een voorgesprek voeren met het team van onze vaste uitvaartpartner. Dit neemt veel druk weg bij de nabestaanden. Een handig hulpmiddel daarbij is de pagina mijn laatste wensen.
Gerelateerde onderwerpen
Alles over het zelf organiseren van een uitvaart, met checklists en tips.
Leg uw wensen rond het levenseinde en uw nalatenschap goed vast.
Online tool om uw laatste wensen overzichtelijk vast te leggen.
Het verschil tussen palliatieve sedatie en euthanasie helder uitgelegd.
Alles over thuis opbaren, ook na euthanasie.
Wat te regelen na overlijden: van banken tot erfbelasting.
