Hoelang duurt sterven zonder eten en drinken?
De meeste mensen overlijden binnen een tot drie weken; bepalend is het stoppen met drinken, niet het stoppen met eten.
Bewust stoppen met eten en drinken is een eigen keuze van iemand die wilsbekwaam is, en die keuze mag: niemand kan worden verplicht te eten of te drinken. De meeste mensen overlijden binnen een tot drie weken. Wie blijft drinken, rekt het proces aanzienlijk; het stoppen met vocht is dus bepalend. Het hongergevoel verdwijnt meestal binnen enkele dagen, mits er ook geen suikers of voedingsdrank meer binnenkomen. Dorst gaat niet vanzelf weg en is het lastigste onderdeel; goede mondzorg — een vochtige mond, ijsschilfers, vette lippen — haalt dat gevoel er grotendeels uit. Het is geen euthanasie: er is geen handeling van een arts, het overlijden geldt als een natuurlijke dood en de eigen arts geeft de verklaring van overlijden af. Begeleiding door de huisarts wordt sterk aangeraden.
Ook gezocht als: bewust stoppen met eten en drinken, versterven, hoelang duurt versterven, niet meer eten en drinken levenseinde, dorst bij versterven, zelf het levenseinde bespoedigen.
In het kort
- Duur: meestal een tot drie weken
- Bepalend: het stoppen met drinken, niet met eten
- Honger: verdwijnt doorgaans binnen enkele dagen
- Dorst: blijft; mondzorg is daarom essentieel
- Juridisch: toegestaan, en het geldt als natuurlijke dood
- Begeleiding: huisarts vooraf betrekken wordt sterk aangeraden
Hoe deze weken doorgaans verlopen
Het tempo verschilt per mens, maar de volgorde waarin dingen veranderen is bij de meesten hetzelfde.
| Periode | Wat er verandert |
|---|---|
| De eerste dagen | Hongergevoel neemt af en verdwijnt; dorst en een droge mond staan op de voorgrond |
| Na ongeveer een week | Duidelijke verzwakking, veel slapen, minder urine, het contact wordt korter |
| Daarna | Nauwelijks nog wakkere momenten; soms onrust of verwardheid, waar de arts iets aan kan doen |
| De laatste dagen | Dezelfde tekenen als bij elk ander sterven: koude huid, onregelmatige ademhaling |
Versterven, bewust stoppen en euthanasie
Deze drie worden vaak door elkaar gehaald, terwijl ze juridisch en praktisch heel verschillend zijn.
Versterven
Het lichaam houdt vanzelf op met eten en drinken omdat de stervensfase is ingegaan. Geen besluit, geen keuze — het gebeurt.
Bewust stoppen
Een eigen besluit van iemand die nog wél zou kunnen eten en drinken. Toegestaan, geldt als natuurlijke dood, met begeleiding van de arts.
Euthanasie
Een arts dient een middel toe, na toetsing aan wettelijke zorgvuldigheidseisen. Een niet-natuurlijke dood, met melding en toetsing achteraf.
Wat de arts en de thuiszorg doen
De arts hoeft niets toe te dienen, maar heeft wel de taak om te begeleiden en klachten te verlichten.
Kiest iemand weloverwogen en goed geïnformeerd voor deze weg, dan is het aan de arts om die keuze adequaat te begeleiden en palliatieve zorg te bieden. Dat betekent in de praktijk: meekijken naar wilsbekwaamheid, medicijnen doornemen en op tijd iets doen aan klachten als onrust, verwardheid of een delier. De thuiszorg kan helpen bij de dagelijkse zorg en bij het vochtig houden van de mond. Vraag ook wie er in de avond en de nacht bereikbaar is; die vraag komt anders precies op het verkeerde moment op tafel.
Dorst en de zorg voor de mond
Honger verdwijnt vanzelf, dorst niet — en juist daar kunnen naasten het meeste betekenen.
Een droge mond is het klachtenpunt dat door de hele periode heen loopt. Het gevoel van dorst zit vooral in de mond zelf, niet in de maag, en daarom helpt bevochtigen wél terwijl drinken niet nodig is. Werk met een sponsje, kleine ijsschilfers, een verstuiver en lippenbalsem, en herhaal het door de dag heen in plaats van een paar keer grondig. Laat de verpleegkundige het één keer voordoen; daarna kan iedereen in huis het overnemen en heeft ook u iets te doen.
- Bevochtig de mond meerdere keren per uur, kort en zacht
- Gebruik ijsschilfers of een verstuiver met water
- Houd de lippen vet met een balsem
- Verwijder korstjes voorzichtig, forceer niets
- Houd de kamer niet te warm en niet te droog
- Wissel elkaar af, ook overdag
Zo bereidt u dit samen voor
In deze volgorde staat het besluit vast, is de zorg geborgd en weet iedereen wie hij belt.
- 1
Bespreek het met de huisarts
Bespreek het besluit ruim van tevoren met de huisarts en vraag wat u de komende weken kunt verwachten.
- 2
Leg het besluit vast
Leg het besluit schriftelijk vast en laat de arts beoordelen of iemand wilsbekwaam is.
- 3
Zet de zorg vooraf klaar
Vraag welke zorg beschikbaar is en welk nummer u belt in de avond en de nacht.
- 4
Houd de mond vochtig
Houd de mond de hele dag vochtig; dat haalt het dorstgevoel er grotendeels uit.
- 5
Verdeel het waken
Verdeel het waken over meerdere mensen; dit duurt vaak een tot drie weken.
Wat u hier wel en niet vindt
Een nuchtere uitleg van wat dit besluit praktisch betekent, zonder standpunt over of het goed of verkeerd is.
Rond dit onderwerp staat online veel meningsvorming, en dat is niet wat iemand zoekt die op dit moment voor de vraag staat. Wat dan telt: hoelang het duurt, wat dorst betekent, wat de arts wel en niet doet, en of de uitvaart daarna gewoon verloopt. Dat staat hier, met de juridische lijn erbij — het geldt als een natuurlijke dood en er komt geen lijkschouwer aan te pas.
Wat betekent de polis als het langer duurt?
Een uitvaartverzekering verandert niet door de duur van het sterfbed; de dekking blijft gelijk.
Of iemand na een week of na drie weken overlijdt, maakt voor de polis niets uit. Wat wel uitmaakt is het soort: bij een kapitaalverzekering krijgt u een bedrag in geld, bij een naturaverzekering onderdelen uit een vaste samenstelling. Gebruik deze periode om de polis op te zoeken en te lezen wat er precies onder valt; achteraf leest niemand meer rustig.
Veelgestelde vragen over stoppen met eten en drinken
De vragen die families stellen voordat en terwijl dit besluit wordt uitgevoerd.
Ja. Niemand kan worden verplicht te eten of te drinken, en een wilsbekwaam mens mag die keuze maken. De arts hoeft er niet aan mee te werken in de zin van handelen, maar moet wel goede begeleiding en palliatieve zorg bieden als de keuze weloverwogen en geïnformeerd is.
De meeste mensen overlijden binnen een tot drie weken. Bepalend is het stoppen met drinken, niet met eten: wie blijft drinken, rekt het proces aanzienlijk. Leeftijd, ziekte en lichamelijke conditie maken verschil, dus een exacte termijn kan niemand vooraf met zekerheid geven.
Nee. Bij euthanasie dient een arts een middel toe; hier is er geen handeling van een arts, alleen begeleiding. Het overlijden geldt als een natuurlijke dood en hoeft niet bij de gemeentelijke lijkschouwer te worden gemeld; de eigen arts geeft de verklaring van overlijden af.
Honger verdwijnt meestal binnen enkele dagen, mits er geen suikers of voedingsdrank meer binnenkomen. Dorst is het lastigste deel en gaat niet vanzelf weg; goede mondzorg is daarom essentieel. Een vochtige mond, ijsschilfers en vette lippen halen dat gevoel grotendeels weg.
Ja, dat wordt sterk aangeraden. Bespreek het ruim van tevoren, zodat de arts kan meekijken naar wilsbekwaamheid, medicijnen en klachten die onderweg kunnen ontstaan. Vraag ook wie er in de avond en de nacht bereikbaar is; zonder begeleiding wordt het onnodig zwaar.
Versterven is het vanzelf ophouden met eten en drinken dat bij de stervensfase hoort; het lichaam vraagt er niet meer om. Bewust stoppen is een eigen keuze van iemand die nog wél zou kunnen eten en drinken. Het verloop lijkt op elkaar, de aanleiding niet.
Nee. In een eerdere versie van de handreiking werd het afgeraden onder de zestig jaar, omdat er nauwelijks ervaring mee was. Die grens is in de herziene handreiking losgelaten. Wat blijft, is de eis van wilsbekwaamheid en een weloverwogen, goed geïnformeerd besluit.
Ja, in de eerste dagen zeker. Wie dan weer gaat drinken, herstelt meestal zonder blijvende schade. Verderop in het proces wordt dat lastiger, omdat het lichaam al ver verzwakt is. Bespreek daarom vooraf wat er moet gebeuren als iemand in verwarde toestand om drinken vraagt.
Hetzelfde als bij ieder ander natuurlijk overlijden. De eigen arts stelt de dood vast en geeft de verklaring van overlijden af; er komt geen lijkschouwer aan te pas. Daarna belt u een uitvaartondernemer en verloopt alles zoals bij elk ander overlijden thuis.
Zwaar, ook als u het besluit steunt. U ziet iemand in weken achteruitgaan en dat vraagt uithoudingsvermogen. Wissel elkaar af, laat de thuiszorg meekijken en praat er met iemand over. Achteraf helpt het vaak om te weten dat het een eigen keuze was.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: de tekenen zelf, sedatie en euthanasie, en wat er thuis gebeurt.
