Erft mijn bijna-ex als ik nu overlijd?
Ja, tot de scheiding is ingeschreven bij de burgerlijke stand.
Een huwelijk is pas definitief ontbonden bij de inschrijving van de echtscheidingsbeschikking in de registers van de burgerlijke stand. Niet bij het indienen van het verzoek, niet bij de uitspraak van de rechter en niet bij het tekenen van het convenant. Tot die inschrijving bent u voor de wet nog getrouwd en dus elkaars erfgenaam. De wet laat een making aan een echtgenoot wel vervallen ná een echtscheiding, tenzij het testament anders bepaalt — maar bij een lopende procedure is er nog geen echtscheiding, dus die regel helpt op dat moment niet. De oplossing is een einde-relatieclausule in het testament: daarmee vervalt alles wat aan de echtgenoot is toebedeeld als er bij overlijden een procedure aanhangig is. Vraag daar een notaris naar zodra u gaat scheiden.
Ook gezocht als: overlijden tijdens echtscheidingsprocedure, erft mijn ex nog, testament aanpassen bij scheiding, einde-relatieclausule, wie bepaalt de uitvaart bij scheiding.
In het kort
- Kantelpunt: de inschrijving bij de burgerlijke stand
- Tot dan: u bent getrouwd en elkaars erfgenaam
- De wet: helpt pas ná de echtscheiding, niet tijdens
- De oplossing: een einde-relatieclausule in het testament
- Vergeet niet: begunstiging op polis en pensioen
- De uitvaart: leg vast wie die mag bepalen
Pas de inschrijving telt
Alles daarvoor verandert juridisch niets aan het huwelijk.
Mensen gaan er vaak van uit dat het huwelijk voorbij is zodra de rechter heeft beslist, of zelfs al zodra er een advocaat is ingeschakeld. Zo werkt het niet. Een huwelijk is pas definitief ontbonden bij de inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand. Tot dat moment zijn de partners in de ogen van de wet nog gewoon met elkaar getrouwd, met alle gevolgen van dien: zij zijn elkaars erfgenaam. Dat betekent dat iemand die overlijdt terwijl de scheiding loopt, zijn vermogen nalaat aan de partner van wie hij aan het scheiden was. Dat is bijna nooit wat iemand nog wilde, en het is precies de situatie waarvoor deze pagina bestaat. Het goede nieuws: er is iets aan te doen, en het kost één bezoek aan een notaris.
| Moment | Is het huwelijk voorbij | Erft de echtgenoot |
|---|---|---|
| Verzoek ingediend | Nee | Ja |
| Convenant getekend | Nee | Ja |
| Rechter heeft beslist | Nog niet | Ja |
| Beschikking ingeschreven | Ja | Nee, tenzij het testament dat zegt |
| Met einde-relatieclausule | Niet van belang | Nee, zodra de procedure loopt |
Waarom uw oude testament u niet redt
De wet grijpt pas in ná de echtscheiding, niet tijdens.
Er bestaat een vangnet in de wet voor de situatie dat iemand iets in zijn testament heeft nagelaten aan degene met wie hij op dat moment getrouwd was. Zo'n making vervalt door een daarna ingetreden echtscheiding of scheiding van tafel en bed, tenzij uit het testament zelf iets anders blijkt. Dat klinkt geruststellend, maar er zit een gat in: dat vangnet werkt pas als de echtscheiding er is. Overlijdt iemand terwijl de procedure nog loopt, dan is er juridisch nog geen echtscheiding en vervalt er dus niets. De toekomstige ex erft gewoon. Wie dat niet wil, moet zelf iets doen en kan daar niet op de wet vertrouwen. Dat is geen detail voor juristen; het gaat om wie straks het huis, de rekeningen en de spullen krijgt.
De einde-relatieclausule
Alles voor de echtgenoot vervalt zodra de procedure loopt.
In de notariële praktijk bestaat hiervoor een standaardoplossing, en die heet een einde-relatieclausule. Daarin staat dat alle beschikkingen in het testament ten gunste van de echtgenoot vervallen als er op het moment van overlijden al een echtscheidingsprocedure aanhangig is. Ook een benoeming tot executeur valt daaronder, wat belangrijk is: u wilt meestal niet dat degene van wie u aan het scheiden bent uw nalatenschap afwikkelt of over uw uitvaart gaat. Zo'n clausule wordt tegenwoordig standaard opgenomen, maar niet in elk oud testament staat hij. Vraag er dus expliciet naar, en doe dat zodra duidelijk is dat u gaat scheiden; niet als de procedure al maanden loopt en zeker niet pas als de zitting is geweest. Een bezoek aan de notaris kost een uur en dekt precies dit gat.
De begunstiging op polis en pensioen
Die verandert niet automatisch door een scheiding.
Naast het testament is er een tweede plek waar de naam van uw echtgenoot nog staat, en die wordt bijna altijd vergeten: de begunstiging op een levensverzekering en de regelingen rond nabestaandenpensioen. Die volgen niet automatisch uit een scheiding en veranderen dus niet vanzelf. Loop daarom in dezelfde week waarin u naar de notaris gaat ook uw polissen na en vraag bij uw pensioenuitvoerder hoe het bij u geregeld is. Doet u dat niet, dan kan het gebeuren dat er jaren later een uitkering gaat naar iemand met wie u allang niets meer te maken had, terwijl uw kinderen achter het net vissen. Dit is een kwartier werk waarvan de gevolgen groot zijn, en dat is een verhouding die u zelden tegenkomt.
Wie bepaalt wat er gebeurt
De juridische partner staat in beeld, ook als dat pijnlijk ligt.
Dit is het deel waar wij dagelijks mee te maken hebben, en het levert de meest verdrietige gesprekken op. Zolang het huwelijk niet is ontbonden, is de echtgenoot juridisch nog de partner en staat die dus in beeld bij de vraag wat er met de uitvaart gebeurt. Voor kinderen uit een eerder huwelijk, of voor een nieuwe partner die formeel nog niets is, voelt dat onrechtvaardig. En er is in die dagen geen tijd om dat uit te vechten: tussen het overlijden en de uitvaart zitten maar een paar dagen. Wat dan telt is wat de overledene zelf heeft vastgelegd. Staat er niets op papier, dan wordt het een gesprek zonder duidelijke uitkomst en met veel emotie. Leg daarom vast wie uw uitvaart mag bepalen; dat is geen wantrouwen maar vriendelijkheid richting iedereen die achterblijft.
Wie betaalt, en wat u vooraf afspreekt
De opdrachtgever krijgt de rekening, wie dat ook is.
Bij een uitvaart in een scheidingssituatie gaat het vroeg of laat over geld, en dan is het prettig als de afspraken van tevoren duidelijk zijn. De regel is eenvoudig: degene die de opdracht geeft aan de uitvaartondernemer, is de opdrachtgever en krijgt de rekening. Dat kan een kind zijn, de echtgenoot of iemand anders uit de kring. Wat de nalatenschap uiteindelijk doet, is een tweede en volgt later. Spreek daarom vóór het eerste gesprek af wie tekent, en zeg dat ook tegen de ondernemer. Vraag om een gespecificeerde opgave, zodat achteraf niemand kan zeggen dat er iets is besteld wat niet was afgesproken. Loopt er een uitvaartverzekering, meld die dan meteen; wie de begunstigde is, kan in deze situatie een gevoelig punt zijn.
Zo voorkomt u verrassingen tijdens een scheiding
Vijf stappen, en de eerste kunt u vandaag zetten.
- 1
Bel een notaris zodra u gaat scheiden
Wacht niet tot de procedure loopt; het erfrecht verandert nog niet.
- 2
Laat een einde-relatieclausule opnemen
Daarmee vervalt alles voor de echtgenoot als de procedure aanhangig is.
- 3
Controleer verzekering en pensioen
Een begunstiging verandert niet automatisch door een scheiding.
- 4
Leg vast wie de uitvaart bepaalt
Anders staat de juridische partner in beeld, ook al ligt dat gevoelig.
- 5
Bekijk het testament opnieuw na afloop
Ook na de inschrijving kan er een oude bepaling blijven staan.
Als er kinderen tussen staan
Zij verliezen een ouder én zitten in het conflict.
Wat in juridische stukken zelden terugkomt, is wat dit met kinderen doet. Zij verliezen een ouder in een periode waarin er thuis al spanning was, en ze komen midden in een gesprek terecht dat over hun hoofd heen gaat: wie beslist, wie betaalt, wie waar mag zitten. Voor jonge kinderen is dat te veel; voor volwassen kinderen voelt het als kiezen tussen twee ouders van wie er één niet meer kan reageren. Wat helpt, is het scheiden van de twee gesprekken. Het afscheid gaat over de overledene en over wie er wil komen; het geld en de nalatenschap zijn een ander gesprek, op een andere dag, het liefst met iemand erbij die er niet in zit. Zeg dat ook hardop tegen elkaar, dan weet iedereen waar de grens ligt.
Wat u hier wel en niet vindt
De regel en de oplossing, geen advies over uw eigen zaak.
U vindt hier de regel die in deze situatie alles bepaalt, en de oplossing die notarissen daarvoor gebruiken. U vindt hier geen advies over uw eigen scheiding en geen berekening van wat wie krijgt; daarvoor zijn een notaris en een advocaat de aangewezen partijen, en die kennen uw dossier. Wat wij doen: de telefoon opnemen, uw situatie uitvragen en een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt zoeken. Wat u ons vertelt, geven wij door — en in dit geval is het verstandig om meteen te zeggen dat de verhoudingen ingewikkeld liggen, zodat de ondernemer daar vanaf het eerste gesprek rekening mee houdt. Dat is geen bijzonderheid; uitvaartondernemers maken dit vaker mee dan u denkt.
Zet het vandaag op papier
Twee documenten en een kwartier per stuk.
Wie middenin een scheiding zit, heeft aan alles te denken behalve hieraan — en juist daarom staat het hier. Twee dingen zijn genoeg om het grootste risico weg te nemen. Ten eerste een testament met een einde-relatieclausule, zodat een lopende procedure meetelt. Ten tweede een briefje waarop staat wat u wilt rond uw uitvaart en wie daarover mag beslissen. Kijk daarnaast of er een uitvaartverzekering op uw naam loopt, wie daarvan de begunstigde is en of die uitkeert in geld of in diensten. Dat laatste bepaalt hoeveel ruimte nabestaanden straks hebben. Wij geven zelf geen financieel of verzekeringsadvies; voor advies over een polis kunt u terecht bij een AFM-geregistreerd adviseur.
Veelgestelde vragen over overlijden tijdens een scheiding
De vragen die niemand wil stellen en iedereen heeft.
Zolang de scheiding niet is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand, bent u voor de wet nog getrouwd en dus elkaars erfgenaam. Overlijdt iemand terwijl de procedure nog loopt, dan erft de echtgenoot dus gewoon, ook al was dat niet meer de bedoeling.
Pas bij de inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand. Niet bij het indienen van het verzoek, niet bij de uitspraak van de rechter en niet bij het tekenen van het convenant. Tot die inschrijving verandert er juridisch niets aan het huwelijk.
Vaak niet. De wet laat een making aan een echtgenoot vervallen na een echtscheiding of scheiding van tafel en bed, tenzij het testament anders bepaalt. Maar bij een procedure die nog loopt is er nog geen echtscheiding, dus die bepaling helpt op dat moment niet.
Een testament laten aanpassen met een einde-relatieclausule. Daarin staat dat alles wat aan de echtgenoot is toebedeeld vervalt als er op het moment van overlijden al een echtscheidingsprocedure loopt. Notarissen nemen zo'n clausule standaard op; vraag ernaar zodra u gaat scheiden.
Ja, in de kern wel: ook daar is de ontbinding pas rond bij de inschrijving van de verklaring. Tot dat moment bent u elkaars partner en elkaars erfgenaam. Laat uw eigen situatie wel narekenen door een notaris, want de details verschillen per geval.
Zolang het huwelijk niet is ontbonden, is de echtgenoot juridisch nog de partner en dus in beeld. Dat kan wringen met wat de kinderen of de familie willen. Wat er dan telt is wat de overledene zelf heeft vastgelegd; zonder dat is het een gesprek zonder duidelijke uitkomst.
Degene die de opdracht geeft, is de opdrachtgever en krijgt de rekening. Dat kan een kind zijn, de echtgenoot of iemand anders. Overleg dat vooraf, want een rekening die achteraf ter discussie staat maakt een toch al ingewikkelde situatie zwaarder dan hij hoeft te zijn.
Die eindigt. Overlijdt een van beiden voordat de beschikking is ingeschreven, dan eindigt het huwelijk door het overlijden en niet door de scheiding. De lopende procedure heeft dan geen gevolg meer; wat er wél gevolg heeft is het erfrecht en het huwelijksvermogensrecht.
Dan is het huwelijk ontbonden en erft de ex-echtgenoot niet meer, tenzij het testament dat uitdrukkelijk anders bepaalt. Kijk dus na een scheiding altijd uw testament na; een oude bepaling die u vergeten bent kan alsnog werken zoals u niet wilt.
Bel een notaris en laat uw testament aanpassen, ook al is de procedure net begonnen. Kijk daarnaast naar uw levensverzekering en pensioen: daar staat vaak nog uw echtgenoot als begunstigde, en dat volgt niet automatisch uit een scheiding. Zet dat in dezelfde week op uw lijst.
Ga daar niet van uit, want dat kost tijd die er bij een uitvaart niet is: er zitten maar dagen tussen het overlijden en de dag zelf. Wat wél werkt is vooraf vastleggen wie de uitvaart mag bepalen en wat u wilt. Dat is de enige echte oplossing.
Wij zoeken een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt en geven door wat u ons vertelt. Over het erfrecht en de scheiding gaan wij niet; daarvoor zijn de notaris en de advocaat. Zeg wel meteen dat de situatie ingewikkeld ligt, dan houdt de ondernemer daar rekening mee.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan bij dit onderwerp.
