Wie erft er als er geen testament is?
De wet werkt met vier groepen; zolang er in een groep iemand is, komt de volgende niet aan bod.
Zonder testament wijst de wet zelf de erfgenamen aan. Groep 1 is de echtgenoot of geregistreerd partner samen met de kinderen. Zijn die er niet, dan komt groep 2: de ouders met de broers en zussen. Daarna de grootouders en als laatste de overgrootouders. Zolang er in een groep iemand leeft, erft de volgende groep niets. Zijn er een echtgenoot én kinderen, dan geldt de wettelijke verdeling: de langstlevende krijgt alle bezittingen en schulden, de kinderen krijgen een vordering die in de regel pas opeisbaar wordt als ook de langstlevende overlijdt. Het grootste risico zit bij samenwonen: zonder testament erft een samenwonende partner niets, ook niet met een samenlevingscontract en ook niet na dertig jaar.
Ook gezocht als: wie erft zonder testament, wettelijke verdeling uitleg, samenwonen erfenis partner, erfgenaam volgens de wet, groepenstelsel erfrecht, geen testament kinderen erfdeel.
In het kort
- Groep 1: echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen
- Groep 2: ouders met broers en zussen
- Daarna: grootouders, en als laatste overgrootouders
- Wettelijke verdeling: langstlevende krijgt alles, kinderen een vordering
- Samenwonen: geen testament betekent geen erfrecht
- Plaatsvervulling: kleinkinderen nemen de plaats van een overleden kind in
Vier groepen, op volgorde
Pas als een hele groep ontbreekt, schuift het erfrecht door naar de volgende.
| Groep | Wie | Wanneer aan de beurt |
|---|---|---|
| 1 | Echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen | Altijd eerst |
| 2 | Ouders, broers en zussen | Als groep 1 ontbreekt |
| 3 | Grootouders | Als groep 1 en 2 ontbreken |
| 4 | Overgrootouders | Als er verder niemand is |
| — | Samenwonende partner, stiefkind, goede vriend | Nooit; alleen met testament |
Wat dit per gezinssituatie betekent
Dezelfde regels pakken heel verschillend uit, afhankelijk van wie er nog leeft.
Laat iemand een echtgenoot en twee kinderen na, dan krijgt de langstlevende alles in handen en houden de kinderen ieder een vordering ter grootte van een derde. Zijn er alleen kinderen en geen partner, dan erven zij samen en verdelen zij de nalatenschap in gelijke delen. Is er niemand in groep 1, dan komen de ouders en de broers en zussen aan bod — en dat is precies de situatie waarin een alleenstaande zonder testament zijn vermogen bij familie ziet belanden die hij misschien nauwelijks sprak. Woont u samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan erft uw partner niets; alles gaat naar uw kinderen, en anders naar uw ouders, broers en zussen.
Zo stelt u vast wie erfgenaam is
Vijf stappen, van het register tot de keuze die iedere erfgenaam zelf maakt.
- 1
Kijk of er toch een testament is
Vraag het Centraal Testamentenregister op; dat is kosteloos en geeft snel uitsluitsel.
- 2
Bepaal de groep
Is er een echtgenoot of zijn er kinderen, dan komen ouders en broers of zussen niet aan bod.
- 3
Let op plaatsvervulling
Kinderen van een eerder overleden kind nemen diens plaats in bij de verdeling.
- 4
Vraag een verklaring van erfrecht
Bij een woning, een groter saldo of onduidelijkheid legt de notaris vast wie erfgenaam is.
- 5
Maak de keuze per erfgenaam
Iedere erfgenaam kiest zelf: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.
Wat u hier wel en niet vindt
De positie van de samenwonende partner staat vooraan, want daar valt de klap.
De meeste uitleg begint bij het rijtje groepen en eindigt daar ook. Wij zetten het punt vooraan dat in de praktijk de meeste schade veroorzaakt: samenwonen geeft geen erfrecht, hoe lang het ook duurt en hoe compleet het samenlevingscontract ook is. Verder staat hier wat de wettelijke verdeling betekent voor kinderen die op papier erven maar niets in handen krijgen. Percentages en rekenvoorbeelden met bedragen laten wij weg; die hangen te sterk af van de samenstelling van het gezin.
Een polis regelt wél wie het geld krijgt
De begunstiging op een verzekering staat los van het erfrecht.
Dit is voor samenwoners een belangrijk verschil. Een uitkering uit een uitvaart- of levensverzekering gaat naar de persoon die als begunstigde op de polis staat, ongeacht wie volgens de wet erfgenaam is. Dat maakt het zinvol om die begunstiging te controleren als u niet getrouwd bent. Het vervangt geen testament — de rest van het vermogen volgt gewoon de wet — maar het zorgt er wel voor dat de uitvaart betaald kan worden door degene die hem moet organiseren.
Veelgestelde vragen zonder testament
De vragen die opkomen zodra blijkt dat er niets is vastgelegd.
De wet wijst dat aan in groepen. Eerst de echtgenoot of geregistreerd partner samen met de kinderen. Zijn die er niet, dan de ouders met de broers en zussen. Daarna de grootouders en als laatste de overgrootouders; een groep komt pas aan bod als de vorige helemaal ontbreekt.
Zonder testament niets, ook niet na dertig jaar samenwonen en ook niet met een samenlevingscontract. Alleen een huwelijk, een geregistreerd partnerschap of een testament geeft erfrecht. Dit is de meest voorkomende en de meest pijnlijke misvatting in het hele erfrecht, en ze komt vaak pas na het overlijden aan het licht.
Laat iemand een echtgenoot en kinderen na, dan krijgt de langstlevende alle bezittingen en schulden. De kinderen zijn wel erfgenaam, maar krijgen hun deel als een vordering op de langstlevende die pas later opeisbaar wordt, in de regel bij het overlijden van de langstlevende.
Ja, binnen dezelfde groep erven de erfgenamen in beginsel gelijke delen. Dat geldt ook voor kinderen uit een eerder huwelijk en voor erkende kinderen. Stiefkinderen erven niet op grond van de wet; om hen te laten meedelen is een testament nodig.
Dan nemen zijn of haar kinderen die plaats in; dat heet plaatsvervulling. Zij verdelen samen het deel dat hun ouder zou hebben gekregen. Zo blijft die tak van de familie gewoon meedelen in plaats van helemaal weg te vallen uit de verdeling.
Vraag het Centraal Testamentenregister op. Daarin staat of iemand een testament heeft laten opmaken en bij welke notaris, niet wat erin staat. De aanvraag is kosteloos en het antwoord komt doorgaans binnen enkele dagen bij u op de mat te liggen.
Nee, iedere erfgenaam kiest zelf. U kunt zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Bij twijfel over schulden is beneficiair aanvaarden de veilige route; zuiver aanvaarden kan namelijk niet zomaar worden teruggedraaid, en u bent dan met uw eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden.
Niet altijd. Bij een klein banksaldo volstaat vaak een akte van overlijden. Bij een woning, een groter saldo of onduidelijkheid over de erfgenamen vraagt de bank of de notaris er wel om. Vraag eerst wat er in uw geval nodig is.
De langstlevende kan de verdeling binnen drie maanden na het overlijden ongedaan maken bij de notaris. Dat gebeurt zelden, maar het kan verstandig zijn als de nalatenschap schulden bevat die niemand had voorzien. Laat u daarover vooraf goed voorlichten door de notaris.
Bij een woning, een onderneming, een samengesteld gezin of onenigheid over wie erfgenaam is. Ook als er schulden kunnen zijn. Een eerste gesprek geeft vaak binnen een uur duidelijkheid over de route die u moet volgen en over wat het gaat kosten.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: testament, kindsdeel en de afwikkeling.
