Kunt u uw kindsdeel opeisen?
In de regel pas als de langstlevende overlijdt — tot dat moment is uw erfdeel een vordering op papier.
Bij de wettelijke verdeling gaan alle goederen van de overleden ouder naar de langstlevende echtgenoot. De kinderen zijn wel erfgenaam, maar krijgen hun deel als een geldvordering op die langstlevende. Die vordering is volgens de wet pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende, of als die failliet gaat of in de schuldsanering komt. Een testament kan daar extra gronden aan toevoegen, bijvoorbeeld opname in een verpleeghuis of hertrouwen. Bent u onterfd, dan heeft u recht op de legitieme portie: de helft van uw gewone kindsdeel, uitsluitend in geld. Daar moet u binnen vijf jaar na het overlijden een beroep op doen, anders vervalt het recht.
Ook gezocht als: erfdeel opeisen bij stiefouder, wanneer krijg ik mijn erfenis van mijn vader, onterfd kind rechten, legitieme portie berekenen, geldvordering langstlevende, erfdeel kind opeisbaar.
In het kort
- Wettelijke verdeling: goederen naar de langstlevende, kinderen een vordering
- Opeisbaar: bij overlijden van de langstlevende, faillissement of schuldsanering
- Testament: kan extra opeisbaarheidsgronden toevoegen
- Legitieme portie: de helft van het gewone kindsdeel, alleen in geld
- Termijn legitieme: binnen vijf jaar na het overlijden inroepen
- Erfbelasting: wordt geheven, ook al krijgt u het geld later
Wanneer het bedrag daadwerkelijk vrijkomt
De wet kent drie momenten; een testament kan er meer aan toevoegen, maar nooit minder.
| Moment | Opeisbaar |
|---|---|
| Overlijden van de langstlevende | Ja, volgens de wet |
| Faillissement van de langstlevende | Ja, volgens de wet |
| Schuldsanering van de langstlevende | Ja, volgens de wet |
| Opname in een verpleeghuis | Alleen als het testament dat noemt |
| Hertrouwen van de langstlevende | Alleen als het testament dat noemt |
| Financiële krapte bij het kind | Nee, dat is geen grond |
Kindsdeel en legitieme portie zijn niet hetzelfde
Het kindsdeel hoort bij erfgenaam zijn; de legitieme portie is de bodem voor wie is onterfd.
Wie gewoon erfgenaam is, hoeft niets in te roepen: het erfdeel volgt uit de wet of het testament. Wie is onterfd, is geen erfgenaam meer, maar houdt wel recht op de legitieme portie. Die bedraagt de helft van wat u als kind volgens de wet zou hebben gekregen en bestaat uitsluitend uit geld — u kunt er geen huis, auto of sieraden mee opeisen. Ook de legitieme is in de regel niet opeisbaar zolang de langstlevende echtgenoot van de overledene nog leeft. Wat u wél moet doen is er op tijd een beroep op doen: binnen vijf jaar na het overlijden, anders vervalt het recht definitief.
Betalen over geld dat u nog niet heeft
Over het erfdeel wordt erfbelasting geheven, ook al komt het bedrag pas jaren later vrij.
Dat verrast veel kinderen. U erft op papier, dus u valt in de heffing, maar u krijgt niets in handen. In de praktijk lost een familie dat meestal op doordat de langstlevende de erfbelasting voor de kinderen voorschiet uit het vermogen dat hij of zij toch al beheert. Leg zo'n afspraak schriftelijk vast, want jaren later weet niemand meer wie wat heeft betaald en dat is een klassieke bron van ruzie bij de tweede nalatenschap. Vraag de notaris ook hoe de rente op uw vordering is geregeld; die bepaalt hoeveel uw kindsdeel later waard is.
Zo komt u erachter waar u recht op heeft
Vijf stappen die duidelijk maken wat u kunt verwachten en wanneer.
- 1
Zoek het testament op
Vraag het Centraal Testamentenregister op om te zien of er een testament is.
- 2
Kijk naar de opeisbaarheid
Lees welke gronden het testament noemt waarop het kindsdeel eerder opeisbaar wordt.
- 3
Vraag een boedelbeschrijving
Vraag om een overzicht van de bezittingen en schulden, zodat de hoogte duidelijk wordt.
- 4
Leg de vordering vast
Laat de omvang van uw vordering en de afgesproken rente schriftelijk vastleggen.
- 5
Let op de termijn
Bent u onterfd, doe dan binnen vijf jaar na het overlijden een beroep op uw legitieme.
Wat u hier wel en niet vindt
Het eerlijke antwoord staat er: meestal kunt u níet opeisen, en dat is geen vergissing.
Veel pagina's over dit onderwerp wekken de indruk dat er wel een route is om eerder aan uw kindsdeel te komen. Die is er in de regel niet, en dat is beter om vooraf te weten dan na een advocaat en een rekening. Wat er wél toe doet: kijken wat het testament over opeisbaarheid zegt, de omvang van de vordering laten vastleggen en, als u onterfd bent, de vijfjaarstermijn niet laten verlopen. Die drie dingen staan hier vooraan.
Telt een uitvaartverzekering mee voor het kindsdeel?
Een uitkering aan een aangewezen begunstigde valt buiten de nalatenschap en dus buiten uw erfdeel.
Wie als begunstigde op de polis staat, ontvangt het bedrag rechtstreeks; het hoort dan niet bij de nalatenschap waaruit het kindsdeel wordt berekend. Staat de nalatenschap zelf als begunstigde, dan telt het geld wel mee. Dat verschil kan tot scheve gezichten leiden tussen kinderen onderling. Vraag de verzekeraar naar de begunstiging voordat u over de omvang van uw vordering praat.
Veelgestelde vragen over het kindsdeel
De vragen die opkomen zodra kinderen willen weten waar zij aan toe zijn.
Bij de wettelijke verdeling gaan alle goederen naar de langstlevende echtgenoot. De kinderen erven wel, maar krijgen hun deel als een geldvordering op die langstlevende. Dat bedrag heet in de volksmond het kindsdeel; op papier bent u erfgenaam, in handen heeft u voorlopig niets.
Volgens de wet pas bij het overlijden van de langstlevende, of als die failliet gaat of in de schuldsanering komt. Tot dat moment kunt u het bedrag niet opeisen, hoe zuur dat soms ook is. Een testament kan extra opeisbaarheidsgronden toevoegen.
Alleen als het testament dat toestaat. Sommige testamenten noemen opname in een verpleeghuis of hertrouwen als extra grond. Staat er niets, dan kunt u het kindsdeel niet eerder opeisen; wel kan de langstlevende vrijwillig eerder uitkeren als daar ruimte voor is.
Het kindsdeel is wat u als erfgenaam toekomt. De legitieme portie is het minimum waar een onterfd kind recht op heeft. Wie gewoon erfgenaam is, heeft de legitieme niet nodig; wie onterfd is, kan er wel een beroep op doen.
De helft van wat u als kind volgens de wet zou hebben gekregen. Het is bovendien uitsluitend een geldvordering: u kunt er geen spullen, huis of sieraden mee opeisen. Ook de legitieme is meestal niet opeisbaar zolang de langstlevende echtgenoot leeft.
Binnen vijf jaar na het overlijden. Doet u binnen die termijn geen beroep op uw legitieme portie, dan vervalt het recht. Dat het bedrag pas later opeisbaar is, verandert daar niets aan: het beroep zelf moet wel binnen die vijf jaar gebeuren.
Meestal wel, maar hoeveel hangt af van het testament. Staat er niets over rente, dan geldt de wettelijke regeling. Een testament kan een hoger of juist een lager percentage vastleggen. Vraag de notaris wat er in dit geval van toepassing is.
Dat mag. De langstlevende krijgt de goederen en mag ze gebruiken en opmaken. Blijft er bij zijn of haar overlijden niets over, dan is uw vordering feitelijk waardeloos. Dat voelt onrechtvaardig, maar het is precies hoe de wettelijke verdeling bedoeld is.
Ja, dat is de pijnlijke kant. Over uw erfdeel wordt erfbelasting geheven, ook al krijgt u het geld pas jaren later. In de praktijk betaalt de langstlevende die belasting vaak voor de kinderen; leg dat vast, anders ontstaat er later discussie.
Zodra er onenigheid is over de hoogte van het bedrag, als u onterfd bent, of als de vijfjaarstermijn in zicht komt. Een notaris of erfrechtadvocaat kijkt naar het testament en zegt binnen één gesprek waar u aan toe bent en wat er kan.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: nalatenschap, erfbelasting en de papieren.
