Wat is de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland?
Kanker, met ongeveer achtentwintig procent van alle sterfgevallen volgens het CBS, gevolgd door hart- en vaatziekten met ruim tweeëntwintig procent.
In de meest recente jaarcijfers van het CBS overleden ruim honderdtweeënzeventigduizend mensen in Nederland. Daarvan overleed ongeveer zevenenveertigduizend aan een kwaadaardige nieuwvorming, oftewel achtentwintig procent; kanker staat daarmee al geruime tijd op de eerste plaats. Hart- en vaatziekten volgen met ruim achtendertigduizend mensen, ongeveer tweeëntwintig procent. Samen goed voor de helft van alle sterfte. Daarna komen psychische stoornissen en ziekten van het zenuwstelsel, waaronder dementie, vervolgens ziekten van de ademhalingsorganen en tot slot de niet-natuurlijke doodsoorzaken. De verdeling verschilt sterk per leeftijd: tussen ongeveer vijftig en vijfenzeventig jaar is kanker met afstand de grootste oorzaak, daarboven staan hart- en vaatziekten op de eerste plaats.
Ook gezocht als: doodsoorzaken Nederland, meest voorkomende doodsoorzaak, waaraan sterven de meeste mensen, sterftecijfers CBS, hoeveel mensen overlijden per jaar, top vijf doodsoorzaken.
In het kort
- Nummer één: kanker, ongeveer achtentwintig procent
- Nummer twee: hart- en vaatziekten, ruim tweeëntwintig procent
- Samen: ongeveer de helft van alle sterfte
- Daarna: dementie en zenuwstelsel, dan luchtwegen
- Per jaar: ruim honderdtweeënzeventigduizend overledenen
- Bron: het CBS, via de doodsoorzaakverklaring van de arts
De vijf grootste groepen op een rij
Twee groepen samen zijn goed voor de helft van alle sterfte; de rest is verdeeld over een lange staart van oorzaken.
| Doodsoorzaak | Aandeel van alle sterfgevallen (CBS) |
|---|---|
| Kanker (kwaadaardige nieuwvormingen) | Ongeveer achtentwintig procent, circa zevenenveertigduizend mensen |
| Hart- en vaatziekten | Ruim tweeëntwintig procent, circa achtendertigduizend mensen |
| Psychische stoornissen en zenuwstelsel, waaronder dementie | Derde groep; sterk stijgend op hogere leeftijd |
| Ziekten van de ademhalingsorganen | Vierde groep; schommelt met griep- en luchtweginfecties |
| Niet-natuurlijke doodsoorzaken | Vijfde groep; ongevallen, val, zelfdoding en overige |
Waaraan iemand overlijdt, hangt sterk af van de leeftijd
Eén landelijk percentage zegt weinig: de volgorde van de oorzaken draait om naarmate mensen ouder worden.
Jonger dan vijftig
Sterfte is in deze groep zeldzaam. Niet-natuurlijke oorzaken en aangeboren of zeldzame aandoeningen wegen hier relatief zwaarder mee dan later.
Vijftig tot vijfenzeventig
Kanker is hier met afstand de grootste doodsoorzaak. Hart- en vaatziekten volgen op ruime afstand.
Boven de vijfenzeventig
Hart- en vaatziekten staan op de eerste plaats, met kanker vlak daarachter. Dementie neemt in deze groep sterk toe.
Waar mensen bang voor zijn, en waar ze aan overlijden
De oorzaken die het meeste indruk maken zijn zelden de oorzaken die het vaakst voorkomen.
Een plotseling ongeval, een hartstilstand bij een jong iemand, een zeldzame ziekte: dat zijn de verhalen die blijven hangen. In de cijfers wegen ze licht. De werkelijkheid is dat verreweg de meeste mensen overlijden aan kanker of aan een hart- of vaatziekte, op hoge leeftijd, na een periode van ziek zijn waarin er tijd was om dingen te bespreken. Dat maakt het verlies niet kleiner, maar het verandert wel waar u zich op voorbereidt: niet op een schok in één seconde, maar op een fase van weken tot maanden waarin zorg, gesprekken en keuzes aan de orde zijn.
Het A-formulier en het B-formulier
Bij elk overlijden vult de arts twee papieren in, en alleen het tweede gaat over de oorzaak.
Het A-formulier is de verklaring van overlijden. Daarop staat wie er is overleden en op welke datum; dat papier heeft u nodig voor de aangifte bij de gemeente en de uitvaartondernemer werkt ermee verder. De doodsoorzaak staat er niet op. Die staat op het B-formulier, de doodsoorzaakverklaring, dat vertrouwelijk is en rechtstreeks naar het CBS gaat — op papier in een gesloten envelop, of digitaal. De arts die het overlijden vaststelt is daar zelf verantwoordelijk voor; de gemeente en de uitvaartondernemer hebben daarin geen rol. Uit al die formulieren samen komen de landelijke cijfers op deze pagina.
Natuurlijke of niet-natuurlijke dood
Voor de uitvaart maakt de ziekte zelf niets uit; het onderscheid natuurlijk of niet-natuurlijk maakt wél verschil.
Bij een natuurlijke dood stelt de eigen arts of de dienstdoende arts het overlijden vast, geeft de verklaring van overlijden af en kan alles daarna gewoon doorgaan. Bij een niet-natuurlijke dood — een ongeval, geweld, een val met de dood tot gevolg of een onverklaarde dood — schakelt de arts de gemeentelijke lijkschouwer in. De officier van justitie beslist dan of er onderzoek volgt en geeft het lichaam daarna vrij. Pas na die vrijgave kan de uitvaart verder. Dat is geen verdenking richting de familie, maar een vaste procedure.
Zo leest u cijfers over doodsoorzaken
In deze volgorde haalt u uit een tabel wat er werkelijk staat, in plaats van wat een kop ervan maakt.
- 1
Kijk eerst naar de leeftijdsgroep
Een landelijk percentage zegt weinig; de verdeling verschilt sterk tussen leeftijdsgroepen.
- 2
Zet aantallen naast percentages
Een klein percentage van een grote groep kan meer mensen betreffen dan een groot percentage van een kleine groep.
- 3
Kijk naar de trend
Eén enkel jaar kan afwijken door een griepgolf of een hittegolf; de lijn over meer jaren zegt meer.
- 4
Ga naar de bron
Zoek de cijfers op bij het CBS zelf in plaats van in een nieuwsbericht dat er een selectie uit maakt.
- 5
Vraag naar uw eigen situatie
Landelijke cijfers zeggen niets over één mens; vraag de behandelend arts naar wat er in dit geval speelt.
Wat u hier wel en niet vindt
De cijfers zonder alarmerende toon, met erbij wat ze praktisch betekenen voor wat er na een overlijden gebeurt.
Zoekopdrachten hierover leiden vaak naar nieuwsberichten die één cijfer uitlichten, of naar tabellen zonder uitleg. Wat ontbreekt is het verband: dat de volgorde per leeftijd omdraait, dat de doodsoorzaak niet op de overlijdensakte staat, en dat alleen het onderscheid natuurlijk of niet-natuurlijk invloed heeft op wat er daarna praktisch mogelijk is. Dat staat hier, met de bron erbij zodat u het zelf kunt nakijken.
Speelt de doodsoorzaak een rol bij de uitkering?
Bij een gewone uitvaartverzekering niet — de dekking staat los van waaraan iemand overlijdt.
Een uitvaartverzekering keert uit ongeacht de oorzaak, mits de polis loopt en de premie is betaald. Bij het afsluiten kan de gezondheid wel meespelen: verzekeraars stellen soms gezondheidsvragen of hanteren een wachttijd in de eerste periode. Dat is iets anders dan een uitsluiting achteraf. Twijfelt u, lees dan de polisvoorwaarden op dat punt na of vraag het de verzekeraar.
Veelgestelde vragen over doodsoorzaken
De vragen die mensen stellen over de cijfers zelf en over wat er met die gegevens gebeurt.
Kanker. In de meest recente cijfers van het CBS is achtentwintig procent van alle sterfgevallen toe te schrijven aan een kwaadaardige nieuwvorming, ongeveer zevenenveertigduizend mensen. Kanker staat al geruime tijd op de eerste plaats en heeft hart- en vaatziekten daarin voorbijgestreefd.
Ruim honderdtweeënzeventigduizend, zo blijkt uit de meest recente jaarcijfers van het CBS. Dat aantal schommelt van jaar tot jaar, onder meer door griepgolven, hittegolven en de leeftijdsopbouw van de bevolking. De trend gaat langzaam omhoog omdat de bevolking gemiddeld ouder wordt.
Hart- en vaatziekten, goed voor ongeveer tweeëntwintig procent van alle sterfgevallen, oftewel ruim achtendertigduizend mensen. Samen met kanker gaat het om ongeveer de helft van alle overlijdens in Nederland; de overige helft is verdeeld over een lange lijst van andere oorzaken.
Na kanker en hart- en vaatziekten volgen psychische stoornissen en ziekten van het zenuwstelsel, waaronder dementie, daarna ziekten van de ademhalingsorganen en tot slot de niet-natuurlijke doodsoorzaken, zoals ongevallen. Samen vormen deze vijf groepen het grootste deel van alle sterfte.
Ja, duidelijk. Tussen ongeveer vijftig en vijfenzeventig jaar is kanker met afstand de grootste doodsoorzaak. Boven de vijfenzeventig staan hart- en vaatziekten op de eerste plaats, met kanker daar vlak achter. Dementie neemt op hogere leeftijd sterk toe als oorzaak van overlijden.
Van het CBS. Bij elk overlijden vult de arts een doodsoorzaakverklaring in, het zogenoemde B-formulier, dat rechtstreeks naar het CBS gaat. Daaruit komen de landelijke cijfers. De arts is zelf verantwoordelijk voor het indienen; de gemeente en de uitvaartondernemer hebben daarin geen rol.
Nee. De verklaring van overlijden, het A-formulier, vermeldt alleen wie er is overleden en op welke datum; die gaat naar de gemeente voor de aangifte. De oorzaak staat op het aparte B-formulier, dat vertrouwelijk is en alleen voor de statistiek wordt gebruikt.
Dan schakelt de arts de gemeentelijke lijkschouwer in, bijvoorbeeld bij een ongeval, geweld of een onverklaarde dood. De officier van justitie beslist daarna of er onderzoek volgt. De uitvaart kan pas verder na vrijgave door het Openbaar Ministerie; hoelang dat duurt, verschilt per situatie.
Wat mensen het meest vrezen komt niet altijd overeen met de cijfers. Zeldzame, plotselinge oorzaken krijgen veel aandacht, terwijl de meeste mensen overlijden aan kanker of een hart- of vaatziekte, meestal op hoge leeftijd en na een periode van ziek zijn.
Voor het verloop van de uitvaart zelf niet. Wel voor wat eraan voorafgaat: bij een natuurlijke dood geeft de eigen arts de verklaring van overlijden af en kan alles direct doorgaan, bij een niet-natuurlijke dood wacht u op vrijgave voordat er iets kan gebeuren.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: de laatste fase, de niet-natuurlijke dood en wat er daarna praktisch volgt.
