Welk recht geldt bij een erfenis over de grens?
Dat van het land waar de overledene gewoonlijk verbleef.
De Europese erfrechtverordening wijst het recht aan van het land waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had op het moment van overlijden. Wat die verblijfplaats was, wordt vastgesteld aan de hand van alle relevante feiten; doorgaans is dat het land waarmee iemand de meeste maatschappelijke en sociale banden had. De verordening geldt in alle lidstaten van de Europese Unie behalve Denemarken en Ierland. Van de hoofdregel kan worden afgeweken met een rechtskeuze in een testament, maar alleen voor het recht van het land waarvan iemand de nationaliteit heeft. Let op: de verordening bepaalt niet welk land erfbelasting mag heffen. Meerdere landen kunnen heffen volgens hun eigen wetgeving; belastingverdragen kunnen daar afspraken over bevatten.
Ook gezocht als: internationale nalatenschap, Europese erfrechtverordening uitleg, rechtskeuze testament buitenland, erfbelasting twee landen, Europese verklaring van erfrecht.
In het kort
- Hoofdregel: het recht van de gewone verblijfplaats
- Vaststellen: op basis van alle feiten en sociale banden
- Uitzondering: Denemarken en Ierland doen niet mee
- Rechtskeuze: alleen voor het recht van uw nationaliteit
- Belasting: staat er los van; meerdere landen kunnen heffen
- Altijd: een notaris met internationale ervaring
De gewone verblijfplaats bepaalt het recht
Niet de nationaliteit, en niet waar het geld staat.
Dit is de regel waar veel mensen naast zitten. Het is niet de nationaliteit van de overledene die bepaalt welk erfrecht geldt, en het is ook niet het land waar het vermogen staat. Bepalend is waar iemand zijn gewone verblijfplaats had op het moment van overlijden. Dat wordt vastgesteld aan de hand van alle relevante feiten en omstandigheden, en dat betekent in de praktijk: waar woonde iemand echt. Waar sliep hij het grootste deel van het jaar, waar was de huisarts, waar de vrienden, waar het gezin, waar de administratie. Doorgaans komt het neer op het land waarmee iemand de meeste maatschappelijke en sociale banden had. Bij een ouder die een half jaar in Spanje zat en een half jaar hier, is dat dus geen formaliteit maar een echte vraag — en het antwoord bepaalt welk erfrecht geldt.
De rechtskeuze in een testament
Alleen het recht van uw eigen nationaliteit is te kiezen.
Van de hoofdregel kan worden afgeweken. Wie in een testament een rechtskeuze maakt, bepaalt zelf welk erfrecht straks geldt. Die keuze is wel begrensd: het moet het recht zijn van het land waarvan de opsteller de nationaliteit heeft, op het moment van de keuze of op het moment van overlijden. Een Nederlander in Frankrijk kan dus voor Nederlands recht kiezen; voor Duits recht kiezen kan diezelfde persoon niet. De verordening geldt in alle lidstaten van de Europese Unie behalve Denemarken en Ierland. Ligt uw situatie buiten de Unie, dan gelden andere regels en wordt het ingewikkelder; leg zo'n geval altijd voor. Is er geen testament en dus geen rechtskeuze, dan geldt gewoon de hoofdregel — en dat kan een uitkomst geven die de familie niet had verwacht.
| Vraag | Wat geldt | Wie helpt |
|---|---|---|
| Welk erfrecht | Recht van de gewone verblijfplaats | Notaris |
| Kan dat anders | Ja, rechtskeuze in een testament | Notaris |
| Waar geldt het | De Unie, behalve Denemarken en Ierland | Notaris |
| Wie heft belasting | Elk land volgens eigen wet | Belastingadviseur |
| Bewijs van erfgenaamschap | Europese verklaring van erfrecht | Notaris |
Erfbelasting staat hier helemaal los van
De verordening zegt niets over wie mag heffen.
Dit is de meest gemaakte denkfout op dit onderwerp, en hij kost mensen geld. De erfrechtverordening regelt welk recht op de nalatenschap van toepassing is, en verder niets. Over belasting zegt hij niets. Dat betekent dat meerdere landen erfbelasting kunnen heffen, elk volgens de eigen nationale wetgeving, en dat een uitkomst op grond van het erfrecht dus niets voorspelt over de belastingaanslag. In belastingverdragen tussen landen kunnen wel afspraken staan over wie mag heffen en hoe dubbele heffing wordt voorkomen, maar dat verschilt per land en per situatie. Laat dit uitzoeken door een notaris of belastingadviseur voordat u ergens ja tegen zegt, en zeker voordat u een woning in het buitenland verkoopt. Wij noemen hier bewust geen tarieven of vrijstellingen: die zijn per land anders en veranderen.
De Europese verklaring van erfrecht
Eén document dat in de hele Unie werkt.
Wie erfgenaam is en iets moet afhandelen in een ander land van de Unie, loopt tegen dezelfde vraag aan bij elke bank, elke instantie en elke notaris: bewijs maar dat u erfgenaam bent. Daarvoor bestaat de Europese verklaring van erfrecht. Daarmee kunnen erfgenamen in een andere lidstaat aantonen dat zij erfgenaam zijn en wat zij mogen. Het document wordt afgegeven door een notaris. Het is bedoeld om te voorkomen dat u in elk land opnieuw moet beginnen met bewijzen, en dat scheelt in de praktijk veel tijd en gedoe. Vraag er dus expliciet naar bij het eerste gesprek met de notaris, zeker als er een rekening, een huis of een polis in een ander land ligt. Het is geen automatisme; u moet erom vragen.
Een huis in het buitenland
Het recht op de nalatenschap en de overdracht zijn twee dingen.
Een tweede woning maakt een nalatenschap in één klap veel ingewikkelder, en dat komt door een onderscheid dat niet iedereen kent. Wie de erfgenamen zijn en wat zij krijgen, volgt uit het recht dat op de nalatenschap van toepassing is. Maar de overdracht van het huis zelf gaat volgens de regels van het land waar het huis staat. In de praktijk komt er dus altijd een notaris of een vergelijkbare functionaris in dat land aan te pas, met eigen formulieren, eigen termijnen en een eigen taal. Reken op vertalingen, soms op legalisatie van documenten, en op meer tijd dan u zou willen. Wilt u het huis verkopen, begin dan met de vraag wie er formeel over mag beslissen; die vraag komt eerder dan de makelaar.
Reken op maanden, niet op weken
Twee landen betekent twee keer wachten.
Een nalatenschap met een buitenlands element duurt langer dan een gewone, en meestal fors langer. Documenten moeten worden vertaald en soms gelegaliseerd. Instanties in twee landen werken elk op hun eigen tempo en hun eigen openingstijden. Post gaat heen en weer, handtekeningen moeten opnieuw worden gezet, en een enkele ontbrekende bijlage kost zo drie weken. Dat is vervelend maar het is niet uw schuld en het is ook niet altijd te versnellen. Wat wel helpt: houd alles in één map, digitaal en op papier, en noteer bij elke stap de datum en de naam van degene die u sprak. Wie na acht maanden nog moet uitleggen wat er in maand twee is afgesproken, is blij met die aantekeningen.
Zo pakt u een nalatenschap over de grens aan
Vijf stappen, en de derde is geen luxe.
- 1
Zoek uit waar iemand echt woonde
De gewone verblijfplaats bepaalt welk recht van toepassing is.
- 2
Kijk of er een testament is
Daarin kan een rechtskeuze staan die de hoofdregel opzij zet.
- 3
Schakel een notaris in met ervaring
Internationale nalatenschappen zijn geen standaardwerk.
- 4
Vraag naar de Europese verklaring
Daarmee toont u in een andere lidstaat aan dat u erfgenaam bent.
- 5
Behandel de belasting apart
De verordening zegt niets over wie erfbelasting mag heffen.
De rekening van de uitvaart kan niet wachten
Houd die betaling los van de nalatenschap.
Dit is het punt waarop een internationale nalatenschap de uitvaart raakt, en het is een praktisch punt. De uitvaart vindt binnen dagen plaats; de nalatenschap kan maanden of jaren lopen. De rekening van de uitvaart komt dus veel eerder dan er iets uit de erfenis vrijkomt, en zeker eerder dan een buitenlandse rekening wordt vrijgegeven. Ga er niet vanuit dat u de uitvaart uit de erfenis kunt betalen; dat lukt in deze situaties zelden op tijd. Bespreek met de uitvaartondernemer of betaling in termijnen mogelijk is en vraag om een gespecificeerde opgave. Loopt er een uitvaartverzekering, meld die dan meteen, ook al duurt de uitkering langer dan de betaaltermijn. Op onze pagina over wie de uitvaart betaalt staat hoe dat normaal loopt.
Wat u hier wel en niet vindt
De hoofdlijn in gewone woorden, geen juridisch advies.
U vindt hier de hoofdlijn: welke regel bepaalt welk recht geldt, wat een rechtskeuze doet en waarom belasting een aparte vraag is. Wat u hier niet vindt is juridisch advies over uw eigen situatie, en dat is een bewuste keuze. Bij een nalatenschap met een buitenlands element hangt vrijwel alles af van de feiten, en een algemene tekst die doet alsof dat niet zo is, maakt het erger. Daarom stuurt deze pagina consequent naar een notaris met ervaring in internationale nalatenschappen. Wij noemen ook geen tarieven of vrijstellingen per land; die veranderen en verschillen. Wat wij doen: de telefoon opnemen, uw situatie uitvragen en een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt zoeken. De erfenis is een ander traject, met andere mensen.
Zelf voorkomen dat het ingewikkeld wordt
Een testament met rechtskeuze en een overzicht van wat waar staat.
Woont u zelf deels in het buitenland, of heeft u daar bezit, dan kunt u uw erfgenamen veel besparen. Laat een testament maken en bespreek met de notaris of een rechtskeuze in uw situatie verstandig is. Houd daarnaast een overzicht bij van wat waar staat: rekeningen, verzekeringen, onroerend goed, abonnementen en de contactpersonen erbij. Dat lijkt saai en het is het ook, maar het scheelt erfgenamen maanden speurwerk in een taal die ze soms niet spreken. Zet er meteen bij wat u wilt rond de uitvaart en of er een uitvaartverzekering loopt, en of die in geld of in diensten uitkeert. Wij geven zelf geen financieel of verzekeringsadvies; voor advies over een polis kunt u terecht bij een AFM-geregistreerd adviseur.
Veelgestelde vragen over een internationale nalatenschap
De vragen die opkomen zodra er een tweede land bij komt.
Volgens de Europese erfrechtverordening geldt het recht van het land waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had op het moment van overlijden. Wat die verblijfplaats was, wordt vastgesteld aan de hand van alle feiten; meestal is dat het land waar iemand de meeste sociale banden mee had.
In alle lidstaten van de Europese Unie, behalve in Denemarken en Ierland. Voor landen buiten de Unie gelden andere regels, en dan is de vraag welk recht geldt vaak ingewikkelder. Leg zo'n situatie voor aan een notaris; dit is niet iets om zelf uit te zoeken.
Ja, met een rechtskeuze in een testament. De keuze is wel beperkt: het moet het recht zijn van het land waarvan iemand de nationaliteit heeft, op het moment van de keuze of op het moment van overlijden. Zonder testament geldt de hoofdregel.
Nee, en dat is een veelgemaakte denkfout. De erfrechtverordening zegt niets over belasting. Meerdere landen kunnen heffen volgens hun eigen wetgeving. In belastingverdragen tussen landen kunnen wel afspraken staan over wie mag heffen; vraag dat na bij een notaris of een belastingadviseur.
Een document waarmee erfgenamen in een ander land van de Unie kunnen aantonen dat zij erfgenaam zijn en wat zij mogen. Het wordt afgegeven door een notaris. Het is bedoeld om te voorkomen dat u in elk land opnieuw moet bewijzen dat u recht heeft.
Waarschijnlijk het Spaanse, want de hoofdregel kijkt naar de gewone verblijfplaats. Maar dat hangt af van de feiten: hoeveel tijd iemand daar was, waar het gezin woonde, waar de administratie liep. Had uw ouder een rechtskeuze voor Nederlands recht gemaakt, dan geldt die.
Dat loopt via het recht dat op de nalatenschap van toepassing is, maar de overdracht zelf gaat volgens de regels van het land waar het huis staat. In de praktijk komt er dus een notaris of vergelijkbare functionaris in dat land aan te pas. Reken op meer tijd.
Dat kan, omdat elk land volgens de eigen wet heft. Of er dubbel betaald moet worden hangt af van de belastingverdragen tussen de landen en van regelingen ter voorkoming van dubbele belasting. Laat dit uitzoeken; het is te specifiek voor een algemeen antwoord.
Bij een nalatenschap met een buitenlands element vrijwel altijd. Een notaris stelt de verklaring van erfrecht op, bepaalt welk recht geldt en zorgt zo nodig voor volmachten voor erfgenamen in het buitenland. Zoek er een die ervaring heeft met internationale nalatenschappen.
Een testament laten maken met een duidelijke rechtskeuze als dat past bij uw situatie, en een overzicht bijhouden van wat waar staat: rekeningen, verzekeringen, onroerend goed en de contactpersonen. Dat overzicht scheelt erfgenamen maanden speurwerk in een taal die ze soms niet spreken.
Langer dan een nalatenschap zonder buitenland, en vaak fors langer. Documenten moeten vertaald en soms gelegaliseerd worden, instanties in twee landen werken op hun eigen tempo en de communicatie loopt via de post. Ga uit van maanden en niet van weken.
Weinig, en dat is precies het punt: de uitvaart gaat door terwijl de nalatenschap nog jaren kan lopen. De rekening van de uitvaart komt eerst en die kan niet wachten op een erfenis in het buitenland. Houd de betaling daarvan dus los van de rest.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan bij dit onderwerp.
