Wat is reutelen en lijdt iemand eronder?
Reutelen is het geluid van speeksel en slijm dat niet meer wordt weggeslikt — het klinkt heftig, maar wijst vrijwel nooit op benauwdheid.
In de laatste fase verdwijnen de slikreflex en de hoestprikkel. Het speeksel dat het lichaam gewoon blijft aanmaken, blijft daardoor achter in de keel; de lucht die erlangs gaat, geeft een rochelend of borrelend geluid. Dat heet reutelen, ook wel de doodsreutel. Het begint meestal pas als het bewustzijn al ver weg is, en zorgverleners zien er zelden tekenen van benauwdheid bij: er is geen kortademigheid, geen paniek en geen gespannen ademhaling. Wat helpt is een andere houding, meestal op de zij met het hoofd iets gedraaid, en zo nodig een middel dat de aanmaak van speeksel remt. Uitzuigen wordt meestal niet gedaan, omdat het prikkelt en juist meer speeksel opwekt. Het geluid is vooral zwaar voor wie ernaast zit.
Ook gezocht als: doodsreutel, rochelen bij sterven, slijm in de keel stervende, borrelende ademhaling laatste fase, uitzuigen slijm stervende, geluid ademhaling sterfbed.
In het kort
- Oorzaak: speeksel dat niet meer wordt weggeslikt
- Benauwd: vrijwel nooit; het bewustzijn is al ver weg
- Houding: op de zij, hoofd iets gedraaid
- Medicatie: remt nieuw speeksel, niet wat er al zit
- Uitzuigen: meestal niet; het prikkelt en helpt weinig
- Duur: uren tot soms meer dan een dag
Waarom het klinkt zoals het klinkt
Twee reflexen vallen weg, en daarmee de twee manieren waarop een lichaam normaal vocht uit de keel houdt.
Slikken en hoesten gebeuren de hele dag door zonder dat iemand erbij nadenkt. In de laatste fase verdwijnen beide. Het speeksel blijft aangemaakt worden — ongeveer een halve liter tot een liter per dag — maar er gebeurt niets meer mee. Het verzamelt zich achter in de keel, en elke ademteug gaat erdoorheen. Dat geeft het borrelende, rochelende geluid dat naasten zo bijblijft. Bij mensen met een longaandoening of een infectie kan er ook slijm uit de luchtwegen bij komen; dat klinkt zwaarder en zit dieper.
Betekent dit geluid dat iemand lijdt?
Zorgverleners letten op andere signalen dan het geluid, en juist die signalen ontbreken bij reutelen meestal.
Het bewustzijn
Reutelen begint doorgaans pas als iemand niet meer wakker wordt. Wie niet meer bij bewustzijn is, ervaart het geluid niet zoals u het hoort.
Waar ze wél op letten
Een gefronst gezicht, opgetrokken schouders, snelle oppervlakkige ademhaling of onrust. Die tekenen wijzen op benauwdheid; het geluid alleen niet.
Vraag het hardop
Vraag de verpleegkundige wat zij ziet. Dat u het vraagt is niet lastig; het is precies waar zij voor is en het scheelt u uren piekeren.
Houding, medicatie en wat er beter niet gebeurt
De volgorde is bijna altijd dezelfde: eerst de houding, dan pas een middel, en uitzuigen zelden of nooit.
| Maatregel | Wat het doet |
|---|---|
| Op de zij leggen, hoofd iets gedraaid | Laat vocht makkelijker weglopen; vaak de eerste en eenvoudigste stap |
| Hoofdeinde iets omhoog | Kan het geluid dempen en de ademhaling rustiger laten verlopen |
| Middel dat speeksel remt | Werkt op nieuw vocht, niet op wat er al zit; vroeg starten heeft daarom zin |
| Minder of geen vocht via een infuus | Kan de hoeveelheid slijm beperken; de arts weegt dat af met de familie |
| De mond schoonhouden met een sponsje | Geeft comfort en houdt de mond schoon; verandert het geluid meestal niet |
| Uitzuigen | Meestal niet: bereikt alleen de mond, prikkelt en wekt juist meer speeksel op |
Het geluid blijft hangen — ook daarna
Veel nabestaanden noemen dit geluid als het beeld dat het langst terugkomt, en dat mag u serieus nemen.
Het helpt om hardop te benoemen wat u hoort, tegen elkaar en tegen de zorgverlener. Zwijgend naast een reutelende ademhaling zitten is zwaarder dan erover praten. Loop gerust even de kamer uit; dat is geen tekort aan liefde. Blijf verder gewoon praten en aanraken, want het gehoor blijft vaak tot het laatst bestaan. Blijft het geluid u achteraf bezighouden, vraag de huisarts dan om een gesprek of om een verwijzing naar rouwbegeleiding — dat is een gewone vraag, geen zwaktebod.
Zo gaat u ermee om aan het bed
In deze volgorde weet u wat u hoort, wat eraan gedaan kan worden en wat u zelf kunt doen.
- 1
Vraag om uitleg
Vraag de verpleegkundige wat u hoort en of zij tekenen van benauwdheid ziet bij uw naaste.
- 2
Probeer een andere houding
Laat de zorgverlener uw naaste op de zij leggen met het hoofd iets gedraaid, zodat vocht weg kan lopen.
- 3
Bespreek medicatie
Vraag de arts of een middel dat de aanmaak van speeksel remt in deze situatie zinvol is.
- 4
Houd de mond vochtig
Bevochtig de mond met een sponsje en vet de lippen in; dat geeft comfort en kost weinig moeite.
- 5
Zeg hardop wat u hoort
Benoem het geluid tegen elkaar en tegen de zorgverlener in plaats van het zwijgend te verdragen.
Wat u hier wel en niet vindt
Eén verschijnsel, volledig uitgelegd — in plaats van één zin in een folder over de laatste levensfase.
Wie hierop zoekt, zit meestal op dat moment naast het bed of ligt er 's nachts wakker van. Wat dan helpt is niet een geruststelling in het algemeen, maar weten waar het geluid vandaan komt, waar zorgverleners naar kijken en wat er wel en niet aan gedaan wordt. Dat staat hier, met de nuance erbij: vrijwel nooit benauwd is niet hetzelfde als nooit, en daarom staat er ook bij wanneer u wél belt.
Dekt een uitvaartverzekering de zorg thuis?
Een uitvaartverzekering begint pas na het overlijden; de zorg ervoor valt onder de zorgverzekering.
Dat onderscheid wordt vaak door elkaar gehaald. Medicatie, uitzuigen, een hoog-laagbed en de wijkverpleging vallen onder de zorgverzekering en de Wet langdurige zorg. Een uitvaartverzekering keert pas uit na het overlijden en dekt de uitvaart zelf. Wel loont het om nu al te weten of er een polis is, zodat u straks niet hoeft te zoeken terwijl er van alles tegelijk moet.
Veelgestelde vragen over reutelen
De vragen die naasten aan het bed stellen, ook de vragen die men aarzelt om hardop te stellen.
Reutelen is een rochelend of borrelend geluid bij het in- en uitademen, dat ontstaat als speeksel en slijm in de keel niet meer worden weggeslikt of opgehoest. De slikreflex werkt niet meer en de lucht passeert het vocht. Het wordt ook wel de doodsreutel genoemd.
Vrijwel altijd niet. Reutelen begint meestal pas als het bewustzijn al ver weg is, en zorgverleners zien er zelden tekenen van benauwdheid bij. Het geluid is vooral zwaar voor de mensen in de kamer. Twijfelt u, vraag de verpleegkundige dan hardop wat zij ziet.
Speeksel wordt de hele dag aangemaakt, ook in de laatste fase. Wie niet meer slikt en niet meer hoest, houdt dat vocht achter in de keel. Soms speelt ook slijm uit de luchtwegen mee, bijvoorbeeld bij een longaandoening of een infectie.
Meestal wordt dat niet gedaan. Uitzuigen bereikt alleen het slijm vooraan in de mond, geeft prikkeling en kan juist meer speeksel opwekken; bovendien is het belastend om te zien. Zorgverleners kiezen liever voor een andere houding en, als het nodig is, voor medicatie.
Ze kijken eerst of een andere houding het geluid vermindert. Helpt dat niet, dan kan de arts een middel geven dat de aanmaak van speeksel remt. Dat werkt alleen op nieuw vocht, niet op wat er al zit, dus vroeg beginnen heeft zin.
Vaak wel. Op de zij liggen met het hoofd iets gedraaid laat vocht makkelijker weglopen, en het hoofdeinde iets omhoog kan het geluid dempen. Vraag de verpleegkundige om het samen te doen; draaien in deze fase vraagt om extra voorzichtigheid en om twee paar handen.
Soms speelt dat mee. Extra vocht via een infuus kan de hoeveelheid slijm vergroten, terwijl het in deze fase weinig toevoegt. Of dat bij uw naaste zo is, beoordeelt de arts; het is een afweging die met de familie wordt besproken.
Dat verschilt sterk. Bij de een blijft het een paar uur, bij de ander gaat het met tussenpozen een dag of langer door. Het geluid kan ook vanzelf minder worden en weer terugkomen; dat zegt op zichzelf weinig over wat er verandert.
Meestal wel, maar het is geen klok. Reutelen hoort bij de laatste fase en komt vaak in de laatste dag of dagen op gang. Hoeveel tijd er nog is, kan niemand zeggen; zorgverleners geven wel aan welke kant het op gaat.
Blijf gewoon praten en aanraken; het gehoor blijft vaak lang bestaan. Houd de mond vochtig, dat is prettig. En zeg hardop tegen elkaar wat u hoort: benoemen maakt het geluid draaglijker dan er stil bij zitten en het in uw eentje verdragen.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: de andere tekenen, de laatste uren en de zorg eromheen.
