Hoe verloopt een Turkse uitvaart in Nederland?
Alles draait om snelheid en om de keuze: een graf hier of in Turkije.
Binnen de islam gaat de voorkeur uit naar zo snel mogelijk begraven, het liefst binnen een dag. De Nederlandse wet schrijft minimaal zesendertig uur voor tussen overlijden en begrafenis. De burgemeester kan daarvan ontheffing verlenen, met instemming van de officier van justitie en op grond van de Wet op de lijkbezorging; bij islamitische uitvaarten gebeurt dat regelmatig. Zeg daarom in het eerste telefoongesprek meteen dat het snel moet. Bel daarnaast het cenaze fonu waar u lid van bent: die fondsen zijn juist opgezet om het overbrengen naar Turkije mogelijk te maken. Voor dat vervoer zijn naast de overlijdensakte een laissez-passer en een medische verklaring nodig. Kiest u voor een graf hier, kijk dan naar de grafrust: die is in Nederland niet eeuwig, tenzij de begraafplaats dat uitdrukkelijk garandeert.
Ook gezocht als: Turkse begrafenis regels Nederland, cenaze fonu uitleg, overledene naar Turkije vervoeren, islamitisch graf Nederland, begraven binnen 24 uur.
In het kort
- Zesendertig uur: de wettelijke termijn, met ontheffing korter
- Ontheffing: burgemeester plus officier van justitie
- Cenaze fonu: meteen bellen, niet de volgende dag
- Naar Turkije: laissez-passer en medische verklaring
- Grafrust: hier niet vanzelf eeuwig
- Moskee en gemeente: twee sporen die naast elkaar lopen
De zesendertig uur en de ontheffing
De wet zegt zesendertig uur; de burgemeester kan dat verkorten.
Dit is het punt waarop het Nederlandse systeem en de religieuze voorkeur elkaar raken. In Nederland moet er minimaal zesendertig uur tussen het overlijden en de begrafenis zitten. Binnen de islam is het juist de bedoeling om zo snel mogelijk te begraven, het liefst binnen een dag. Die twee laten zich verzoenen: de burgemeester kan op grond van de Wet op de lijkbezorging toestemming geven om binnen die zesendertig uur te begraven, en daarvoor is instemming van de officier van justitie nodig. Bij islamitische en joodse uitvaarten wordt die route regelmatig gelopen. In de praktijk vraagt de uitvaartondernemer het aan bij de gemeente waar het overlijden heeft plaatsgevonden. Alles hangt daarom af van hoe vroeg u het zegt: wie bij het eerste telefoongesprek meteen duidelijk maakt dat het snel moet, wint uren die later niet meer in te halen zijn.
Wat een cenaze fonu wel en niet doet
Bel het fonds meteen; het is geen verzekering zoals een polis hier.
Veel Turkse gezinnen in Nederland zijn lid van een cenaze fonu, een begrafenisfonds. Bekende voorbeelden zijn het fonds van de Diyanet-stichting, Merkad en Hilal Cenaze Nakil Fonu; daarnaast hebben afzonderlijke moskeeën een eigen fonds. Ze zijn destijds opgezet om precies één probleem op te lossen: het overbrengen van in Nederland overleden Turkse burgers naar Turkije. Lid worden kan vanaf achttien jaar. Het inschrijfgeld verschilt per leeftijd en zolang het lidmaatschap loopt, wordt er jaarlijks een door het fonds vastgesteld bedrag geïncasseerd. Wat een fonds precies dekt, verschilt per fonds en dat staat lang niet altijd duidelijk op papier: soms is het alleen het vervoer, soms hoort er meer bij. Vraag dat dus na bij het fonds zelf en ga er niet vanuit dat het hetzelfde is als bij uw buren of uw broer.
Begraven in Nederland of in Turkije
De keuze gaat meestal niet over geld maar over grafrust.
Dit is de vraag die in bijna elke familie op tafel komt, en het antwoord verschilt per generatie. Wie hier is geboren, wil vaak een graf dat te bezoeken is zonder vliegticket. Wie op latere leeftijd naar Nederland is gekomen, wil vaak terug naar het dorp waar de rest van de familie ligt. Beide zijn goede redenen en er is geen juist antwoord. Wel is er een praktisch verschil dat zwaarder weegt dan mensen vooraf denken, en dat is de grafrust: in islamitische landen worden graven niet geruimd, terwijl een Nederlands graf voor een bepaalde termijn wordt uitgegeven en daarna geruimd kan worden. Voor veel families is dat de doorslaggevende reden om voor Turkije te kiezen. Er is ook een tussenweg: op een aantal Nederlandse begraafplaatsen kan eeuwige grafrust worden gegarandeerd, en er zijn drie islamitische begraafplaatsen in Zuidlaren, Almere en Arnhem, naast de islamitische vakken op veel gemeentelijke begraafplaatsen.
| Onderwerp | Begraven in Nederland | Begraven in Turkije |
|---|---|---|
| Grafrust | Termijn, tenzij de begraafplaats eeuwig garandeert | Wordt niet geruimd |
| Bezoek | Dichtbij voor kinderen en kleinkinderen | Vraagt een reis |
| Papieren | Aangifte en verlof tot begraven | Ook laissez-passer en medische verklaring |
| Snelheid | Kan binnen een dag met ontheffing | Hangt af van vlucht en papieren |
| Het fonds | Dekt vaak niet alles | Hiervoor zijn de fondsen opgezet |
Welke papieren daarvoor nodig zijn
Overlijdensakte, laissez-passer en een medische verklaring.
Een overledene naar het buitenland brengen mag, maar niet zonder papieren. Naast de overlijdensakte is er een laissez-passer nodig: een tijdelijk reisdocument voor de overledene dat toestemming geeft voor het vervoer. Daarnaast vraagt de arts een medische verklaring af waaruit blijkt dat er geen besmettelijke ziekte in het spel is. De luchtvaartmaatschappij stelt eisen aan de kist, en die eisen verschillen per maatschappij. Het consulaat is bij de papieren betrokken, en juist daar loopt het vaak vast bij een familie die dit voor het eerst meemaakt: het gaat om meerdere loketten die op elkaar moeten wachten. Een ondernemer die deze route vaker heeft gelopen, wint hier de meeste tijd. Vraag daarom in het eerste gesprek concreet of dit bekend terrein is, en vraag ook wie contact houdt met het fonds en met de familie in Turkije.
Waarom grafrust hier zo zwaar weegt
Een Nederlands graf wordt uitgegeven voor een termijn, niet voor altijd.
Eeuwige grafrust is in Nederland niet de norm. Een graf wordt uitgegeven voor minimaal tien jaar volgens de Wet op de lijkbezorging, en langere termijnen zijn mogelijk; loopt de termijn af en wordt hij niet verlengd, dan kan het graf worden geruimd. Voor wie is opgegroeid met de gedachte dat een graf onaangetast blijft, is dat een schok. Het is dan ook de belangrijkste reden waarom families alsnog voor Turkije kiezen, ook als iedereen hier woont. Wie hier wil blijven, doet er goed aan dit vooraf uit te zoeken bij de gemeente of de begraafplaats: welke termijn wordt uitgegeven, wat kost verlenging, en biedt deze plek eeuwige grafrust aan. Leg het antwoord vast en vertel het aan de kinderen, want zij zijn degenen die de verlenging straks moeten betalen of laten lopen.
Wat de moskee doet en wat de gemeente doet
Het religieuze spoor en het papieren spoor lopen tegelijk.
Families die dit voor het eerst meemaken, denken vaak dat één partij alles overneemt. Dat is niet zo, en het helpt om de twee sporen uit elkaar te houden. De moskee neemt het religieuze deel voor haar rekening: de rituele wassing, het dodengebed en in veel gevallen de begeleiding van de familie in de uren daarna. De gemeente gaat over het papieren deel: de aangifte van overlijden, het verlof tot begraven en, als het snel moet, de ontheffing voor de termijn. Daartussenin staat de uitvaartondernemer, die het vervoer doet, de kist levert en zorgt dat beide sporen op tijd bij elkaar komen. Weet u niet zeker wie wat doet, vraag het dan hardop in het eerste gesprek en laat het benoemen; dat voorkomt dat iedereen aanneemt dat een ander het al heeft gedaan.
De wassing, het dodengebed en de richting
Uitgebreider staat dit op onze pagina over de islamitische uitvaart.
De rituele wassing wordt gedaan door mensen van hetzelfde geslacht als de overledene, meestal in een wasruimte bij de moskee. Daarna volgt het dodengebed, en bij de begrafenis wordt de overledene op de rechterzijde gelegd met het gezicht naar Mekka. Op deze pagina blijft het daarbij, want de rituelen zelf staan al uitgebreid beschreven op onze pagina over de islamitische uitvaart en de spoedbegrafenis. Wat hier telt, is de praktische kant: vraag vooraf of de moskee een eigen wasruimte heeft of dat die ergens anders is, en vraag hoe laat het dodengebed doorgaans plaatsvindt. Dat bepaalt namelijk het hele tijdschema van de dag, en daar hangt weer aan vast op welk moment de gemeente het verlof rond moet hebben.
Zo verloopt het als de begrafenis snel moet
Vijf stappen, en de eerste bepaalt of de rest lukt.
- 1
Bel en zeg dat het snel moet
Zeg meteen dat u zo snel mogelijk wilt begraven; dat bepaalt alle stappen.
- 2
Laat de ontheffing aanvragen
De gemeente van overlijden beslist, met instemming van de officier van justitie.
- 3
Bel het fonds waar u lid van bent
Het cenaze fonu wil dit zo vroeg mogelijk weten om te kunnen handelen.
- 4
Kies: begraven hier of in Turkije
Bij vervoer zijn een laissez-passer en een medische verklaring nodig.
- 5
Stem moskee en gemeente op elkaar af
Wassing en dodengebed lopen naast de aangifte en het verlof tot begraven.
Waar u in het eerste gesprek naar vraagt
Vraag het na; ga er niet vanuit dat het bekend is.
Uitvaartondernemers verschillen enorm in wat ze hiervan hebben meegemaakt. De een doet dit wekelijks en kent de ambtenaar bij de gemeente, de ander heeft het nog nooit gedaan. Dat laatste hoeft geen bezwaar te zijn, zolang het maar wordt gezegd. Vraag daarom concreet: heeft u eerder een ontheffing voor de termijn aangevraagd, weet u hoe de wasruimte bij onze moskee werkt, en heeft u eerder vervoer naar Turkije meegemaakt met alles wat daarbij hoort. Vraag ook wie er contact houdt met het fonds, want dat is precies het gat waar het misgaat: iedereen denkt dat de ander belt. Een ondernemer die eerlijk zegt dat een deel nieuw is maar meteen aanbiedt te overleggen met de moskee en het fonds, is in de praktijk vaak beter dan iemand die alles zegt te kennen.
Wanneer de familie er verschillend over denkt
Schrijf het vooraf op; dat scheelt een discussie op het slechtste moment.
Het gesprek over hier of Turkije wordt zelden op een rustig moment gevoerd. Meestal komt het pas ter sprake als er al iemand is overleden, en dan staan er twee eerlijke wensen tegenover elkaar: de ouders willen terug naar het dorp, de kinderen willen een graf waar ze op zondag naartoe kunnen. Er is geen manier om dat achteraf goed op te lossen in één telefoongesprek. Wel is er een manier om het vooraf te doen: schrijf op wat u zelf wilt, zeg erbij waarom, en laat weten of u lid bent van een fonds en welk fonds dat is. Een half A4 is genoeg. Voor de generatie die nu de keuzes maakt, is dat papiertje vaak het verschil tussen samen beslissen en jarenlang wrijving over iets wat niemand meer kan navragen.
Wat u hier wel en niet vindt
De praktische route, geen belofte over wie er komt.
U vindt hier de route: de termijn, de ontheffing, het fonds, de papieren en de keuze over het graf. U vindt hier geen belofte dat wij een uitvaartondernemer met ervaring in de Turkse praktijk leveren, want die belofte kunnen wij niet waarmaken. Wat wij wel doen: de telefoon opnemen, uw situatie uitvragen en een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt zoeken. Wat u ons vertelt, geven wij door — dus zeg meteen dat het om een Turkse uitvaart gaat en dat het snel moet. Of iemand hier daadwerkelijk ervaring mee heeft, vraagt u zelf na in het eerste gesprek. Zoekt u de rituelen zelf, dan staat dat op onze pagina over de islamitische uitvaart. Gaat het om een uitvaart die volledig in het buitenland plaatsvindt, kijk dan bij overlijden in het buitenland.
Fonds, polis of allebei
Een cenaze fonu dekt vaak alleen het vervoer, niet de hele uitvaart.
Wie lid is van een cenaze fonu denkt vaak dat daarmee alles geregeld is. Dat is meestal niet zo: de fondsen zijn opgezet rond het vervoer naar Turkije, en wat er hier nog aan kosten omheen zit, staat daar los van. Een volledig verzorgde begrafenis in Nederland ligt tussen €9.000 en €12.000, en dat bedrag verandert niet doordat er een fonds bestaat. Zoek daarom uit wat uw fonds precies dekt en wat niet, en kijk daarnaast of er een Nederlandse uitvaartverzekering op uw naam loopt en of die in geld of in diensten uitkeert. Loopt er niets, dan is de vraag simpelweg wie het straks voorschiet. Wij geven zelf geen financieel of verzekeringsadvies; voor advies over een polis kunt u terecht bij een AFM-geregistreerd adviseur.
Veelgestelde vragen over de Turkse uitvaart
De vragen die in de eerste uren het vaakst gesteld worden.
Binnen de islam gaat de voorkeur uit naar zo snel mogelijk begraven, het liefst binnen een dag. De Nederlandse wet schrijft echter minimaal zesendertig uur voor. De burgemeester kan daarvan ontheffing verlenen met instemming van de officier van justitie, en dat gebeurt regelmatig.
In de praktijk doet de uitvaartondernemer dat, bij de gemeente waar het overlijden heeft plaatsgevonden. Zeg daarom bij het eerste telefoongesprek meteen dat u zo snel mogelijk wilt begraven; dan wordt de aanvraag direct in gang gezet in plaats van pas de volgende ochtend.
Een begrafenisfonds waar veel Turkse gezinnen in Nederland lid van zijn. De fondsen zijn opgezet om het overbrengen van in Nederland overleden Turkse burgers naar Turkije mogelijk te maken. Bekende voorbeelden zijn het fonds van de Diyanet-stichting, Merkad en Hilal Cenaze Nakil Fonu.
Vanaf achttien jaar. Het inschrijfgeld verschilt per leeftijd en zolang het lidmaatschap loopt, wordt er jaarlijks een door het fonds vastgesteld bedrag geïncasseerd. Vraag bij het fonds zelf na wat er precies gedekt is, want dat verschilt en het staat niet altijd duidelijk op papier.
Naast de overlijdensakte een laissez-passer: een tijdelijk reisdocument voor de overledene. Daarnaast een medische verklaring van de arts waaruit blijkt dat er geen besmettelijke ziekte is. De kist moet aan de eisen van de luchtvaartmaatschappij voldoen en het consulaat is bij de papieren betrokken.
De belangrijkste reden is de grafrust. In islamitische landen worden graven niet geruimd, terwijl een Nederlands graf voor een bepaalde termijn wordt uitgegeven en daarna kan worden geruimd. Daarnaast weegt mee waar de rest van de familie ligt en waar men zich thuis voelt.
Dat kan. Eeuwige grafrust is in Nederland niet de norm — een graf wordt voor minimaal tien jaar uitgegeven volgens de Wet op de lijkbezorging — maar een aantal begraafplaatsen garandeert het wel. Er zijn drie islamitische begraafplaatsen: in Zuidlaren, Almere en Arnhem.
De moskee neemt het religieuze deel voor haar rekening: de rituele wassing, het dodengebed en vaak de begeleiding van de familie. De gemeente gaat over de aangifte van overlijden, het verlof tot begraven en de ontheffing voor de termijn. Die twee sporen lopen naast elkaar.
Mensen van hetzelfde geslacht als de overledene, meestal in een wasruimte bij de moskee. Na de wassing volgt het dodengebed en daarna de begrafenis, waarbij de overledene op de rechterzijde met het gezicht naar Mekka wordt gelegd. De rituelen zelf staan uitgebreider op onze islamitische pagina.
Dat hangt vooral af van de keuze hier of in Turkije. Een volledig verzorgde begrafenis in Nederland ligt tussen €9.000 en €12.000. Wat vervoer naar Turkije kost, staat niet vast: bestemming, luchtvaartmaatschappij, kist, papieren en begeleiding aan beide kanten bepalen samen de prijs.
Vraag in het eerste gesprek expliciet of iemand ervaring heeft met een Turkse uitvaart: met de aanvraag voor een kortere termijn, met de wasruimte bij de moskee en met de papieren voor vervoer naar Turkije. Vraag het na en ga er niet vanuit dat het bekend is.
Dat komt vaak voor, zeker tussen generaties: de ouders willen terug, de kinderen willen een graf dat zij kunnen bezoeken. Het helpt enorm als dit vooraf is opgeschreven. Is dat niet gebeurd, laat dan degene die de uitvaart betaalt en de naaste familie samen beslissen, niet in één telefoongesprek.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan bij dit onderwerp.
