Mag ik een grafsteen zelf schoonmaken?
Ja — met lauw water en een zachte borstel komt u ver.
Een grafsteen schoonmaken mag u zelf doen en de meeste begraafplaatsen vinden dat prima. Houd het eenvoudig: lauw water, een zachte borstel of spons en eventueel een mild sopje van natuurzeep. Werk van onder naar boven en spoel ruim na. Wat u niet moet doen is minstens zo belangrijk: geen azijn of andere zure middelen, want die tasten kalkhoudende steensoorten als marmer, kalksteen en hardsteen aan en geven doffe plekken. Ook een hogedrukreiniger is af te raden: de straal beschadigt voegen, kitnaden en belettering en drukt water tussen de onderdelen. Met chloor moet u voorzichtig zijn, want ongelijkmatig aanbrengen of slecht naspoelen geeft verkleurde strepen en laat letters sneller vervagen. Zodra er aan de steen zélf gewerkt moet worden, komt de beheerder van de begraafplaats erbij.
Ook gezocht als: grafsteen schoonmaken, grafmonument reinigen, scheve grafsteen rechtzetten, letters bijwerken grafsteen, grafonderhoud uitbesteden.
In het kort
- Veilig: lauw water, zachte borstel, mild sopje
- Nooit: azijn en andere zure middelen
- Nooit: de hogedrukreiniger
- Voorzichtig: chloor geeft strepen en bleekt letters
- Toestemming: nodig bij werk aan de steen zelf
- Verantwoordelijk: meestal de rechthebbende
Wat u nodig heeft, en meer niet
Een emmer, een zachte borstel en een half uur.
Voor het gewone onderhoud heeft u geen speciale middelen nodig. Neem een emmer lauw water, een zachte borstel of spons en een doek, en eventueel een scheutje natuurzeep. Spoel de steen eerst nat, zodat los zand niet als schuurpapier meegaat; dat is de meest gemaakte fout en hij levert krassen op die blijven. Werk daarna van onder naar boven, want vuil water dat over een schoongemaakt vlak loopt, laat strepen achter. Spoel ruim na, ook aan de zijkanten, en veeg het geheel droog als het kan. Kunstwerk, gouden letters en glaselementen doet u het laatst en met alleen water. Wat overblijft is een steen die er goed uitziet zonder dat er iets is aangetast — en dat is precies het doel.
Drie middelen die schade doen
Azijn, hogedruk en onzorgvuldig chloorgebruik.
De schade die wij op begraafplaatsen zien, komt bijna altijd uit de schuur van goede bedoelingen. Azijn is het bekendste voorbeeld: het staat te boek als natuurlijk en onschuldig, maar zure middelen tasten kalkhoudende steensoorten aan. Marmer, kalksteen en hardsteen worden er dof van, en dat is niet terug te poetsen. De hogedrukreiniger is de tweede: die haalt in twee minuten weg wat u met een borstel in een half uur doet, maar beschadigt voegen, kitnaden en de belettering, en perst water tussen de onderdelen van het monument. De derde is chloor, dat op zichzelf soms wordt gebruikt maar wraak neemt bij onzorgvuldig werk: ongelijkmatig aanbrengen of te weinig naspoelen geeft verkleurde strepen en laat letters sneller vervagen.
| Middel | Advies | Waarom |
|---|---|---|
| Lauw water | Altijd goed | Tast niets aan |
| Mild sopje natuurzeep | Prima, ruim naspoelen | Zeepresten geven vlekken |
| Azijn of zuur | Niet doen | Tast kalkhoudende steen aan |
| Hogedrukreiniger | Niet doen | Beschadigt voegen en letters |
| Chloor | Alleen voorzichtig | Strepen en vervagende letters |
Wie onderhoudt wat
De rechthebbende de steen, de begraafplaats het terrein.
In de meeste gemeentelijke verordeningen is de rolverdeling helder: de rechthebbende van het graf onderhoudt het monument, en de begraafplaats onderhoudt het terrein eromheen — paden, groen, maaien en de algemene voorzieningen. Dat betekent dat niemand het u kwalijk neemt als u zelf met een borstel komt, maar ook dat niemand het voor u doet als u wegblijft. Bij een algemeen graf ligt het anders, omdat daar geen rechthebbende is in dezelfde zin; vraag dan bij de beheerder na wat er wel en niet mag. Het is sowieso verstandig om de naam en het telefoonnummer van die beheerder ergens te noteren, want u heeft ze vaker nodig dan u denkt: bij verzakking, bij een aanpassing en bij het verlengen van het grafrecht.
Wanneer u toestemming nodig heeft
Schoonmaken mag; lichten, rechtzetten en herstellen niet zomaar.
Het verschil zit hem in de vraag of de steen blijft liggen of staan zoals hij staat. Schoonmaken en een plantje water geven doet u zelf. Maar zodra het monument gelicht, rechtgezet, verplaatst of hersteld moet worden, heeft u meestal toestemming van de beheerder nodig, en op sommige begraafplaatsen mag dat werk alleen door een erkende steenhouwer worden gedaan. Dat klinkt bureaucratisch, maar er zit een reden achter: een grafmonument weegt honderden kilo's en staat naast andere graven. Bel dus even voordat u iemand laat komen, en vraag meteen of er voorschriften gelden voor het materiaal of de afwerking als u iets wilt veranderen. Een telefoontje vooraf voorkomt dat werk moet worden teruggedraaid, en dat is de duurste variant.
Als de steen scheef komt te staan
Melden bij de beheerder, en zelf niet wrikken.
Bijna elk graf zakt in de eerste jaren, en op sommige gronden blijft dat doorgaan. Een steen die daardoor scheef gaat staan of verzakt, is geen teken van slecht werk maar van de bodem. Het gaat alleen niet vanzelf over. Meld het bij de beheerder van de begraafplaats: die weet of het terrein wordt aangepakt of dat u een steenhouwer moet inschakelen, en of er eerst gewacht moet worden tot de grond genoeg is gezakt. Ga vooral niet zelf wrikken of stutten. Natuursteen breekt langs onzichtbare aders, en een gebroken monument kost een veelvoud van een rechtzetting. Voor liggende platen geldt hetzelfde: een plaat optillen zonder de juiste hulpmiddelen loopt slecht af, voor de steen en voor uw rug.
Vervaagde letters bijwerken
De kleur slijt sneller dan de steen zelf.
Letters op een grafmonument zijn uitgehakt, gezandstraald of opgelegd, en meestal ingekleurd met verf of bladgoud. Die kleur is het eerste wat verdwijnt: na een aantal jaren staan de letters er nog wel, maar leest de tekst van een afstand niet meer. Het bijwerken daarvan is regulier werk voor een steenhouwer, die de letters opnieuw uitdiept of opnieuw inkleurt. Het is niet iets om zelf met een verfkwast te proberen; verf op de verkeerde plek is op natuursteen lastig te verwijderen en zure verfafbijt maakt het alleen erger. Vraag bij zo'n klus meteen wat het bijhouden op langere termijn kost. Dan weet u wat er ongeveer elke tien jaar terugkomt en kunt u dat meenemen in wat u de volgende generatie meegeeft.
Grafonderhoud uitbesteden
Kan prima, mits u weet wat er in het abonnement zit.
Er zijn bedrijven die grafonderhoud aanbieden, vaak in de vorm van een jaarabonnement: een paar keer per jaar schoonmaken, bloemen bijhouden, onkruid weghalen. Voor nabestaanden die ver weg wonen of slecht ter been zijn, is dat een uitkomst. Kijk wel goed naar de voorwaarden. Wat zit er precies in, hoe vaak komen ze, wat gebeurt er als er iets kapotgaat en zijn ze daarvoor verzekerd? Vraag daarnaast bij de begraafplaats na of er eisen gelden voor wie er op het terrein mag werken; niet elke beheerder laat iedereen zomaar met materiaal het pad op. En vraag een offerte waarin staat wat er gebeurt, niet alleen een prijs per jaar. Dan weet u waar u ja tegen zegt.
Zo maakt u een grafsteen veilig schoon
Vijf stappen, en geen bijzondere middelen.
- 1
Spoel de steen eerst nat
Los zand schuurt anders mee en maakt krassen.
- 2
Werk met lauw water en een zachte borstel
Eventueel met een mild sopje van natuurzeep.
- 3
Ga van onder naar boven
Zo lopen er geen vuile strepen over het schone deel.
- 4
Spoel ruim na
Achtergebleven zeep geeft later dof wordende vlekken.
- 5
Twijfelt u, bel de steenhouwer
Bij aangetaste steen of losse letters is dat verstandiger.
Wat u hier wel en niet vindt
Onderhoud en grenzen, geen prijslijst voor steenhouwers.
U vindt hier wat u zelf veilig kunt doen, welke middelen schade aanrichten en op welk moment de beheerder of een steenhouwer erbij hoort. U vindt hier geen tarieven voor reinigen of herstellen, want die hangen af van de steensoort, de staat, de maat en de afstand die iemand moet rijden; een gemiddelde zou u op het verkeerde been zetten. Onze pagina over de grafsteen gaat over aanschaf en regels, en die over een graf voor twee personen over wat er bij een tweede overlijden komt kijken. Wat wij zelf doen: de telefoon opnemen als er iemand is overleden, uw situatie uitvragen en een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt zoeken.
Onderhoud hoort bij de langere termijn
Leg vast wie het na u oppakt.
Een monument gaat decennia mee, maar iemand moet ernaar omkijken. Schrijf op wie na u de rechthebbende wordt, bewaar de grafakte en de gegevens van de steenhouwer bij elkaar, en zet erbij wat u wel en niet wilt: mag het mos blijven zitten, moeten de letters bijgehouden worden, is er een vaste dag waarop iemand langsgaat. Kijk daarnaast of uw uitvaartverzekering iets doet met het monument; veel polissen keren uit voor de uitvaart zelf en niet voor onderhoud of voor het verlengen van grafrechten jaren later. Dat is de moeite van het nakijken waard. Wij geven zelf geen financieel of verzekeringsadvies; voor advies over een polis kunt u terecht bij een AFM-geregistreerd adviseur.
Veelgestelde vragen over het onderhoud van een grafsteen
De vragen die bij het tappunt worden gesteld.
Ja, dat mag en de meeste begraafplaatsen vinden het prima. Houd het simpel: lauw water, een zachte borstel of spons en eventueel een mild sopje van natuurzeep. Werk van onder naar boven en spoel goed na, dan blijven er geen strepen achter.
Azijn en andere zure middelen, zeker op marmer, kalksteen en hardsteen: die tasten de steen aan en geven doffe plekken. Ook een hogedrukreiniger is af te raden, omdat de straal voegen, kitnaden en belettering kan beschadigen en water tussen de onderdelen kan drukken.
Daar wordt vaak naar gegrepen, maar wees voorzichtig. Wordt de steen niet gelijkmatig behandeld en niet goed nagespoeld, dan krijgt u verkleurde strepen. Ook kunnen letters er sneller door vervagen. Twijfelt u over een middel, vraag het dan eerst aan de steenhouwer.
Er is geen voorschrift. Een of twee keer per jaar houdt de meeste steen mooi, en veel mensen kiezen daarvoor een vaste dag zoals de sterfdag of het voorjaar. Staat de steen onder bomen, dan gaat het sneller vies en is drie keer prettiger.
In de meeste verordeningen is dat de rechthebbende van het graf: die gaat over het monument zelf. De begraafplaats onderhoudt het terrein eromheen, dus paden, groen en het maaien. Bij een algemeen graf ligt dat anders; vraag het na bij de beheerder.
Zodra er aan de steen zelf gewerkt wordt: rechtzetten, lichten, verplaatsen of herstellen. Daar heeft u meestal toestemming van de beheerder voor nodig, en soms mag alleen een erkende steenhouwer het doen. Een telefoontje vooraf voorkomt dat werk moet worden teruggedraaid.
Dat komt door verzakking van de grond en het gaat niet vanzelf over. Melden bij de beheerder is de eerste stap; die weet of de begraafplaats het oppakt of dat u een steenhouwer moet inschakelen. Zelf wrikken is geen goed idee, want steen breekt.
Ja, dat is regulier werk voor een steenhouwer: letters opnieuw uitdiepen of opnieuw inkleuren. Bij bladgoud of verf slijt de kleur sneller dan de steen. Vraag meteen wat het bijhouden op termijn kost, dan weet u wat er elke tien jaar terugkomt.
Daar is geen landelijk bedrag voor: het hangt af van de steensoort, de staat, de afmetingen en de reisafstand van de steenhouwer. Vraag twee offertes en laat opschrijven wat er precies gebeurt, want reinigen, letters bijwerken en rechtzetten zijn drie verschillende klussen.
Dat mag, en sommige mensen vinden dat juist mooi. Wel houdt mos vocht vast, wat op termijn niet helpt bij poreuze steen en bij voegen. Een middenweg is de belettering en de bovenkant schoonhouden en de rest laten zoals het is.
Ja, er zijn bedrijven die grafonderhoud aanbieden, vaak met een jaarabonnement. Kijk goed wat erin zit en wat niet, en vraag of ze verzekerd zijn voor schade aan de steen. Vraag ook of de begraafplaats eisen stelt aan wie er op het terrein mag werken.
Dan verwaarloost het monument en kan de begraafplaats ingrijpen, bijvoorbeeld als de steen onveilig wordt. Loopt het grafrecht af en verlengt niemand, dan kan het graf worden geruimd. Zorg daarom dat vastligt wie de rechthebbende is en wie het na hem overneemt.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan bij dit onderwerp.
