Kan euthanasie bij dementie?
Ja, maar in de gevorderde fase alleen op basis van een schriftelijke wilsverklaring die is opgesteld toen iemand nog wilsbekwaam was.
Er worden drie fasen onderscheiden. In de beginfase is iemand nog wilsbekwaam: hij kan zelf om euthanasie vragen en dan gelden de gewone zorgvuldigheidseisen. In de middenfase wisselt de wilsbekwaamheid en beoordeelt de arts of iemand zijn ziekte, de vooruitzichten en de betekenis van euthanasie nog overziet; bij twijfel komt er een deskundige bij. In de late fase is iemand wilsonbekwaam en kan euthanasie alleen nog op basis van een schriftelijke wilsverklaring die eerder is opgesteld. De Hoge Raad heeft geoordeeld dat dit binnen de wet mogelijk is en dat een arts die verklaring mag uitleggen naar de bedoeling ervan. In de praktijk gebeurt het bij vergevorderde dementie zelden: een arts is er nooit toe verplicht.
Ook gezocht als: euthanasieverklaring dementie, wilsverklaring alzheimer, euthanasie wilsonbekwaam, dementie en levenseinde, euthanasie aanvragen bij dementie, schriftelijk euthanasieverzoek.
In het kort
- Beginfase: wilsbekwaam; iemand vraagt het zelf
- Middenfase: wilsbekwaamheid wisselt; extra beoordeling
- Late fase: alleen met een eerdere schriftelijke verklaring
- Voorwaarde: opgesteld toen iemand nog wilsbekwaam was
- Arts: nooit verplicht; vraag het vroeg
- Praktijk: in de late fase komt het zelden voor
Wat er per fase mogelijk is
Naarmate de wilsbekwaamheid afneemt, verschuift de weg van een eigen verzoek naar een eerder opgeschreven wens.
| Fase | Wilsbekwaamheid | Wat er kan |
|---|---|---|
| Beginfase | Aanwezig; iemand woont vaak nog zelfstandig | Eigen verzoek; de gewone zorgvuldigheidseisen gelden |
| Middenfase | Wisselend en afnemend | Arts beoordeelt of iemand het nog overziet; deskundige bij twijfel |
| Late fase | Afwezig; iemand is volledig afhankelijk | Alleen op basis van een eerdere schriftelijke wilsverklaring |
Waarom de meeste verklaringen te vaag zijn
Een arts moet uit uw eigen woorden kunnen opmaken welke situatie u ondraaglijk vond; algemene zinnen bieden dat houvast niet.
"Ik wil geen mensonwaardig bestaan" en "als ik mijn kinderen niet meer herken" komen in bijna elke verklaring voor. Het probleem is dat zulke zinnen op tientallen manieren zijn uit te leggen, terwijl de arts straks een onomkeerbaar besluit moet nemen. Schrijf daarom concreet op welke situaties u niet wilt meemaken en waarom die voor ú ondraaglijk zouden zijn. Beschrijf ze in gewone taal, in uw eigen woorden, en herhaal die beschrijving in gesprekken met de huisarts zolang u dat nog kunt. Die herhaling maakt de wens navolgbaar, en dat is precies wat later telt.
Waarom een verzoek zo vaak niet doorgaat
Er zijn drie redenen, en alle drie zijn ze beter te ondervangen als u er vroeg over begint.
De verklaring is te algemeen
Zonder concrete beschrijving kan een arts niet vaststellen of dít de situatie is die u bedoelde. Schrijf daarom in eigen woorden.
Het lijden is lastig vast te stellen
Wie zich niet meer kan uiten, kan ondraaglijk lijden niet bevestigen. De arts moet dat afleiden uit gedrag en uit wat u eerder opschreef.
De arts wil het niet
Euthanasie is geen recht en geen arts is verplicht. Vraag daarom vroeg hoe uw huisarts hierin staat, zodat u niet later voor een verrassing staat.
Wat de rechter erover heeft gezegd
De ruimte is er wettelijk wél; het knelpunt zit in de uitvoering, niet in de wet.
De Hoge Raad heeft geoordeeld dat euthanasie bij een wilsonbekwame patiënt met vergevorderde dementie binnen de wet mogelijk is, mits die persoon eerder, als wilsbekwame, een schriftelijk verzoek heeft gedaan. De zorgvuldigheidseisen uit de euthanasiewet gelden dan naar analogie: ze worden zo uitgelegd dat ze recht doen aan deze bijzondere situatie. Belangrijk is ook dat een arts de verklaring mag uitleggen naar de bedoeling ervan en niet alleen naar de letterlijke tekst; hij moet alle omstandigheden van het geval meewegen. Een onafhankelijke arts beoordeelt het verzoek mee, en achteraf toetst een toetsingscommissie.
Zo legt u een euthanasiewens vast
In deze volgorde heeft uw wens de meeste kans om later navolgbaar te zijn.
- 1
Begin vroeg
Zet het gesprek in gang zolang iemand nog wilsbekwaam is; later kan het niet meer opnieuw.
- 2
Schrijf concreet op
Beschrijf in eigen woorden welke situaties u niet wilt meemaken en waarom dat ondraaglijk zou zijn.
- 3
Vraag de arts hoe hij erin staat
Vraag expliciet of de huisarts een verzoek bij vergevorderde dementie zou willen uitvoeren.
- 4
Laat het vastleggen in het dossier
Zorg dat de verklaring en de gesprekken erover in het medisch dossier terechtkomen.
- 5
Herhaal het gesprek
Kom er regelmatig op terug zolang dat kan; herhaling maakt de wens navolgbaar voor de arts.
Wat u hier wel en niet vindt
Wat er juridisch kán én waarom het in de praktijk toch vaak niet gebeurt — dat tweede staat zelden ergens bij.
Veel uitleg blijft steken bij "het mag onder voorwaarden". Families ontdekken daarna dat er een verklaring in een la ligt die niemand kan uitvoeren, omdat hij te vaag is of omdat de huisarts het niet wil. Dat verschil tussen wat kan en wat gebeurt staat hier wel, met de drie redenen waarom verzoeken stranden en wat u eraan kunt doen. Wij nemen geen standpunt in over euthanasie; wij beschrijven hoe het werkt.
Verandert euthanasie iets aan de uitkering?
Nee. Een uitvaartverzekering keert uit ongeacht de wijze van overlijden.
Bij euthanasie die volgens de wettelijke zorgvuldigheidseisen is uitgevoerd, blijft de dekking van een uitvaartverzekering gewoon gelden. Er is sprake van een niet-natuurlijke dood, waardoor de gemeentelijke lijkschouwer komt en de officier van justitie vrijgave geeft; dat vertraagt de uitvaart soms een dag, maar raakt de polis niet. Meld het overlijden op de gebruikelijke manier bij de verzekeraar.
Veelgestelde vragen over euthanasie bij dementie
De vragen die na de diagnose opkomen, en de vragen die pas veel later blijken te tellen.
Ja, maar de weg verschilt per fase. In het begin kan iemand het zelf vragen en gelden de gewone zorgvuldigheidseisen. In de gevorderde fase, als iemand wilsonbekwaam is, kan het alleen op basis van een schriftelijke wilsverklaring die is opgesteld toen hij nog wilsbekwaam was.
Er worden drie fasen onderscheiden. In de beginfase is iemand wilsbekwaam en woont hij meestal nog zelfstandig. In de middenfase wisselt de wilsbekwaamheid en beoordeelt de arts of iemand het nog overziet. In de late fase is iemand volledig afhankelijk en wilsonbekwaam.
Zo concreet mogelijk wat u niet meer wilt meemaken en waarom dat voor u ondraaglijk zou zijn. Algemene zinnen als geen mensonwaardig bestaan bieden een arts te weinig houvast. Beschrijf situaties in uw eigen woorden en herhaal die beschrijving zolang u dat nog kunt.
Toen u nog wilsbekwaam was; dat is de kern. Een verklaring die is opgesteld nadat iemand wilsonbekwaam werd, telt niet. Bespreek hem daarom vroeg met uw huisarts en herhaal dat gesprek regelmatig, zodat er meer is dan alleen een papier in een la.
Nee. Euthanasie is geen recht van de patiënt en geen arts is verplicht die uit te voeren. Wel hoort de arts open te zeggen hoe hij erin staat, liefst vroeg. Weet u dat op tijd, dan kunt u zoeken naar een arts die er anders in staat.
Om drie redenen. De verklaring is vaak te algemeen, de arts kan bij een wilsonbekwaam iemand moeilijk vaststellen dat het lijden ondraaglijk is, en veel artsen vinden de stap te groot. In de gevorderde fase komt euthanasie daardoor in de praktijk zelden voor.
Dat euthanasie bij vergevorderde dementie binnen de wet mogelijk is, mits iemand eerder als wilsbekwame een schriftelijk verzoek deed. De zorgvuldigheidseisen gelden dan naar analogie. Bovendien mag een arts de verklaring uitleggen naar de bedoeling ervan, niet alleen naar de letterlijke tekst.
Aan het geheel: gedrag, uitingen van angst of onrust, wat de verklaring beschrijft en wat naasten en het zorgteam zien. Een onafhankelijke arts kijkt mee. Het blijft een beoordeling met veel onzekerheid, en juist daarom is een concreet opgeschreven wens zo belangrijk.
Zorg dat het gesprek op tijd wordt gevoerd, met de huisarts erbij, en dring erop aan dat het wordt vastgelegd in het dossier. Vertel wat u ziet aan onrust of angst. En vraag de arts expliciet hoe hij hierin staat, ook als het antwoord ongemakkelijk is.
Dan blijft goede palliatieve zorg over: pijnbestrijding, verlichting van onrust en zo nodig sedatie in de laatste fase. Dat is geen tweede keus, maar een andere weg. Bespreek op tijd wat er dan wél mogelijk is, zodat er niet alleen een teleurstelling overblijft.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: vastleggen, sedatie en de laatste fase zelf.
