Kunt u iemand echt onterven?
U kunt iemand als erfgenaam uitsluiten, maar een kind houdt altijd recht op een bedrag in geld.
Onterven kan uitsluitend bij testament, opgemaakt door een notaris. Wie onterfd is, is geen erfgenaam meer: geen zeggenschap over de afwikkeling, geen recht op goederen. Een kind houdt wel de legitieme portie, de helft van het erfdeel dat het volgens de wet zou hebben gekregen. Dat is een aanspraak in geld en niets anders; een huis, een auto of sieraden kunt u er niet mee opeisen. De vordering wordt in beginsel zes maanden na het overlijden opeisbaar, maar blijft meestal staan zolang de echtgenoot van de overledene nog leeft. Belangrijkste valkuil: u moet binnen vijf jaar na het overlijden verklaren dat u uw legitieme wilt ontvangen, anders vervalt de aanspraak.
Ook gezocht als: kind onterven testament, onterfd wat nu, legitieme portie berekenen, kan ik mijn dochter onterven, echtgenoot onterven, wettelijk minimum erfenis, legitimaris rechten.
In het kort
- Alleen bij testament: een brief of aantekening heeft geen werking
- Onterfd kind: geen erfgenaam, wel schuldeiser van de nalatenschap
- Legitieme portie: de helft van het wettelijke erfdeel, uitsluitend in geld
- Giften tellen mee: aan kinderen altijd, aan anderen binnen vijf jaar voor het overlijden
- Opeisbaar: in beginsel na zes maanden, meestal pas na de langstlevende
- Harde termijn: binnen vijf jaar inroepen, anders vervalt het recht
Onterven kan alleen zwart op wit bij de notaris
Zonder testament geldt de wettelijke verdeling en erft iedereen die de wet aanwijst.
In een testament staat één zin die volstaat: deze persoon wordt uitgesloten als erfgenaam. Een reden geven mag, maar hoeft niet en verandert juridisch niets. Wat mensen vaak onderschatten is het verschil tussen uitsluiten en uitschakelen. Uitsluiten lukt: de onterfde erft niet mee, beslist niet mee en krijgt de spullen niet. Uitschakelen lukt niet: bij kinderen blijft er een wettelijk minimum staan, en bij een echtgenoot geeft de wet bescherming die zwaarder weegt dan de wens van de overledene. Wie zonder testament overlijdt, onterft niemand — dan wijst de wet zelf de erfgenamen aan.
| Wie | Uit te sluiten als erfgenaam | Wat er overblijft |
|---|---|---|
| Kind of kleinkind | Ja, bij testament | Legitieme portie in geld |
| Echtgenoot of geregistreerd partner | Ja, bij testament | Vruchtgebruik woning en inboedel, zo nodig meer |
| Samenwonende partner zonder testament | Erft sowieso niet | Niets uit het erfrecht |
| Ouder, broer of zus | Ja, bij testament | Niets; er is geen legitieme portie |
| Stiefkind | Erft alleen als het testament dat zegt | Niets uit het erfrecht |
Wat een onterfd kind precies overhoudt
De helft van het wettelijke erfdeel, uitsluitend in geld en pas nadat u zich meldt.
Reken het eenvoudig uit. Waren er drie kinderen en een langstlevende ouder, dan zou het wettelijke erfdeel van ieder kind een kwart zijn. De legitieme portie is daarvan de helft: een achtste. Dat achtste wordt niet berekend over wat er toevallig nog op de rekening staat, maar over de waarde van de nalatenschap plus de giften die meetellen, min de schulden. Wie is onterfd wordt door dat beroep géén erfgenaam: u bent schuldeiser. Dat klinkt zakelijker dan het voelt, maar het bepaalt uw positie precies — u kunt betaling vragen, geen zeggenschap.
Schenkingen van vroeger tellen gewoon mee
Het vermogen vooraf leeghalen werkt maar tot op zekere hoogte.
Bij de berekening wordt de waarde van de nalatenschap opgehoogd met giften die de overledene bij leven heeft gedaan, en verminderd met de schulden. Giften aan kinderen en kleinkinderen tellen daarbij mee ongeacht wanneer zij zijn gedaan; giften aan anderen tellen mee voor zover zij binnen vijf jaar voor het overlijden zijn gedaan. Ook een schenking die pas na het overlijden ten volle kon worden genoten valt eronder. Wie dus jaren van tevoren alles wegschenkt aan één kind, verkleint de nalatenschap wel, maar niet noodzakelijk de aanspraak van de ander.
Melden moet snel, betalen gebeurt laat
Twee termijnen die niets met elkaar te maken hebben en juist daardoor misgaan.
De aanspraak inroepen en de aanspraak uitbetaald krijgen zijn twee losse dingen. Inroepen moet binnen vijf jaar na het overlijden, en de erfgenamen mogen u zelfs een kortere redelijke termijn stellen. Uitbetaling ligt anders: de vordering wordt in beginsel pas zes maanden na het overlijden opeisbaar, en leeft de echtgenoot van de overledene nog, dan blijft het bedrag in de regel staan tot ook die echtgenoot is overleden. Een testament kan de betaling verder uitstellen. Wacht dus nooit met melden omdat er toch nog niets te halen valt — dat is precies de val.
| Wat | Wanneer |
|---|---|
| Beroep doen op de legitieme portie | Binnen vijf jaar na het overlijden |
| Kortere termijn gesteld door erfgenamen | Die kortere termijn geldt |
| Vordering in beginsel opeisbaar | Zes maanden na het overlijden |
| Echtgenoot van de overledene leeft nog | Meestal pas na diens overlijden |
| Testament stelt betaling uit | Op het moment dat het testament noemt |
Bent u onterfd? Dit is de volgorde
Vijf stappen die voorkomen dat u uw aanspraak per ongeluk laat verlopen.
- 1
Vraag het testament op
Kijk via het Centraal Testamentenregister welke notaris het testament bewaart.
- 2
Roep uw legitieme in
Verklaar schriftelijk dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie.
- 3
Vraag inzage in de cijfers
Vraag om een boedelbeschrijving en om de giften die de laatste jaren zijn gedaan.
- 4
Laat de berekening maken
Laat een notaris de legitimaire massa en uw aandeel daarin berekenen.
- 5
Bewaak de vijfjaarstermijn
Zorg dat uw beroep binnen vijf jaar na het overlijden is gedaan en vastgelegd.
Wat u hier wel en niet vindt
Het onderscheid tussen uitsluiten en uitschakelen staat vooraan, want daar loopt het mis.
Veel pagina's over onterven blijven hangen bij de vraag óf het mag. Die vraag is snel beantwoord; de bruikbare informatie zit in wat er daarna gebeurt. Daarom staan hier de rekenwijze, de rol van oude schenkingen en de twee termijnen die door elkaar worden gehaald. Wie zelf overweegt iemand uit te sluiten, leest hier vooral wat er dan alsnog blijft staan — dat voorkomt een testament dat niet doet wat het bedoelde.
Valt een uitvaartverzekering buiten de onterving?
Een uitkering aan een aangewezen begunstigde gaat rechtstreeks naar die persoon.
Staat er een naam als begunstigde op de polis, dan ontvangt die persoon het bedrag zonder dat het door de nalatenschap loopt. Staat de nalatenschap zelf als begunstigde, dan komt het geld wel in de boedel terecht. Of zo'n bevoordeling meetelt bij de berekening van een legitieme portie hangt af van de vorm en het moment; dat is een vraag voor de notaris, geen vuistregel. Wat u er hoe dan ook aan heeft: controleer de begunstiging vóórdat er discussie ontstaat over wie waar recht op heeft.
Veelgestelde vragen over onterven
De vragen die opkomen zodra iemand merkt dat hij niet in het testament staat.
U kunt een kind wel als erfgenaam uitsluiten, maar niet zonder meer met lege handen achterlaten. Een onterfd kind houdt recht op de legitieme portie: een aanspraak in geld ter grootte van de helft van het erfdeel dat het volgens de wet zou hebben gekregen.
Alleen bij testament, opgemaakt door een notaris. Een brief, een e-mail of een aantekening in een la heeft geen werking. In het testament staat wie wordt uitgesloten als erfgenaam; een toelichting op het waarom is niet verplicht en helpt zelden.
De helft van het erfdeel dat u volgens de wet zou hebben gekregen. Erft u samen met twee broers en de langstlevende ouder, dan is uw wettelijke deel een kwart en uw legitieme portie dus een achtste van de waarde waarover de berekening loopt.
Nee. Een legitimaris is geen erfgenaam maar schuldeiser van de nalatenschap. U krijgt geen zeggenschap over de afwikkeling, geen inzage in alles en geen recht op goederen. Wat u krijgt is een vordering in geld op de erfgenamen, en die positie verandert niet door de hoogte van het bedrag.
Nee. De legitieme portie is uitsluitend een geldvordering. Een schilderij, een sieraad of het ouderlijk huis kunt u er niet mee opeisen, hoe groot de emotionele waarde ook is. De erfgenamen bepalen zelf hoe zij het bedrag bijeenbrengen; verkopen zij daarvoor iets uit de boedel, dan is dat hun keuze.
Vaak wel. Giften aan kinderen en kleinkinderen tellen altijd mee bij de berekening, ongeacht hoelang geleden. Giften aan anderen tellen mee als zij binnen vijf jaar voor het overlijden zijn gedaan. Zo blijft leeghalen van het vermogen vooraf beperkt houdbaar.
Niet meteen. De vordering wordt in beginsel zes maanden na het overlijden opeisbaar. Leeft de echtgenoot van de overledene nog, dan blijft het bedrag meestal staan tot ook die echtgenoot overlijdt. Een testament kan de betaling verder uitstellen; vraag daarom vroeg wat daarover in het testament staat.
Binnen vijf jaar na het overlijden moet u hebben verklaard dat u uw legitieme portie wilt ontvangen. Erfgenamen mogen u bovendien een kortere redelijke termijn stellen. Laat u die verstrijken, dan vervalt uw aanspraak definitief en is er geen weg terug.
Als erfgenaam wel, maar de wet beschermt de langstlevende alsnog. Die kan het vruchtgebruik van de gezamenlijk bewoonde woning en de inboedel verlangen, en als het levensonderhoud dat vraagt ook van andere bezittingen. Onterven betekent dus niet dat iemand direct het huis uit moet.
Zodra u onterfd blijkt, zodra er giften in het spel zijn of zodra de vijfjaarstermijn nadert. Een notaris of erfrechtadvocaat kan de legitimaire massa berekenen en uw beroep vastleggen. Dat gesprek kost minder dan een aanspraak die vervalt. Neem het testament en een overzicht van de schenkingen mee.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: kindsdeel, testament en de afwikkeling.
