Waardoor overlijdt iemand jong en onverwacht?
Meestal door het hart — en bij een groot deel van die gevallen blijkt er een erfelijke aandoening achter te zitten die ook voor de familie telt.
Bij een plotseling overlijden op jonge leeftijd is het hart veruit de meest voorkomende oorzaak. Het gaat dan om hartspierziekten zoals hypertrofische cardiomyopathie, om aangeboren afwijkingen, of om ritmestoornissen door het lang-QT-syndroom of het brugadasyndroom. Ook een ontsteking van de hartspier en vroege aderverkalking komen voor. Daarnaast zijn er niet-cardiale oorzaken zoals een hersenbloeding, epilepsie, een longembolie of een ongeval. Bij plotselinge hartdood vóór het veertigste jaar wordt in een aanzienlijk deel van de gevallen een erfelijke hartziekte gevonden; schattingen lopen uiteen van ongeveer een derde tot meer dan de helft. Daarom volgt er vaak onderzoek: een obductie bij de overledene en cardiologisch onderzoek bij naaste familieleden.
Ook gezocht als: plotse hartdood jongeren, jong overleden zonder oorzaak, erfelijke hartziekte in de familie, obductie na plotseling overlijden, onverklaard overlijden, overlijden kind onderzoek.
In het kort
- Meest voorkomend: hartaandoeningen, vaak onopgemerkt
- Erfelijk: in een aanzienlijk deel van de gevallen
- Onder de achttien: altijd overleg met de lijkschouwer
- Obductie: kan de oorzaak en de erfelijkheid aantonen
- Familie: cardiologisch onderzoek wordt vaak aangeraden
- Uitvaart: kan pas verder na vrijgave
Wat er meestal achter zit
De meeste oorzaken zijn hartaandoeningen die zich tot dat moment nooit hadden laten zien.
| Oorzaak | Wat het is |
|---|---|
| Hypertrofische cardiomyopathie | Een verdikte hartspier; kan bij inspanning tot een hartstilstand leiden |
| Andere hartspierziekten | Onder meer de gedilateerde en de aritmogene vorm; vaak erfelijk |
| Ritmestoornissen | Lang-QT-syndroom en brugadasyndroom verstoren het elektrische signaal |
| Aangeboren hartafwijkingen | Afwijkingen aan hart of kransslagaders die pas laat opvallen |
| Ontsteking van de hartspier | Vaak na een virusinfectie; kan het hartritme verstoren |
| Niet-cardiale oorzaken | Hersenbloeding, epilepsie, longembolie, ongeval of vergiftiging |
Wat er gebeurt aan schouw en obductie
Bij een onverwacht overlijden op jonge leeftijd wordt bijna altijd verder gekeken dan bij een overlijden op hoge leeftijd.
Is de oorzaak niet duidelijk, dan schakelt de arts de gemeentelijke lijkschouwer in. Die beoordeelt of het om een natuurlijke dood gaat en of er nader onderzoek nodig is. Bij het overlijden van iemand onder de achttien geldt een extra regel: de behandelend arts mag pas een verklaring van overlijden afgeven ná overleg met de gemeentelijke lijkschouwer, ook als hij zelf van een natuurlijke dood overtuigd is. Blijft de oorzaak bij een kind onduidelijk, dan kan de lijkschouwer nader onderzoek naar de doodsoorzaak laten doen; dat gebeurt in overleg met de ouders en is bedoeld om duidelijkheid te geven én om er als zorg van te leren.
Waarom naaste familieleden zich laten nakijken
Een erfelijke hartziekte die bij één iemand fataal was, kan bij anderen in de familie op tijd worden gevonden.
Wordt er een erfelijke aandoening vastgesteld, dan kunnen eerstegraadsfamilieleden — ouders, broers, zussen en kinderen — worden onderzocht door een cardioloog, vaak in een gespecialiseerd centrum voor erfelijke hartziekten. Blijkt daar iets uit, dan zijn controle, leefstijladvies, medicatie en soms een inwendige defibrillator mogelijk. Dat verlaagt het risico aanzienlijk. Ook als er bij de overledene geen oorzaak is gevonden, kan dat onderzoek zinvol zijn: soms wordt de aanleg pas bij een familielid zichtbaar. Vraag de huisarts om een verwijzing; u hoeft daar niet zelf achteraan te bellen.
Wat het onderzoek betekent voor het afscheid
De uitvaart kan pas verder na vrijgave, maar in de tussentijd kan er wél worden voorbereid.
Bij een onverklaard of niet-natuurlijk overlijden beslist de officier van justitie wanneer het lichaam wordt vrijgegeven. Hoelang dat duurt verschilt per situatie en is vooraf zelden te zeggen. Wat wel kan: een uitvaartondernemer inschakelen, de wensen bespreken, de datum voorlopig plannen en de kaarten voorbereiden. Zo staat er niets stil terwijl u wacht. Vraag de ondernemer om contact te houden met de betrokken instanties, zodat u niet zelf hoeft te bellen om te horen hoe het ervoor staat.
Zo komt u aan antwoorden
In deze volgorde krijgt u de informatie die er voor u en voor de rest van de familie toe doet.
- 1
Vraag wie de oorzaak vaststelt
Vraag of de eigen arts of de gemeentelijke lijkschouwer het overlijden beoordeelt en waarom.
- 2
Vraag naar obductie
Vraag of obductie mogelijk is, wat het kan opleveren en tot wanneer u erover kunt beslissen.
- 3
Vraag om de uitslag
Spreek af dat u de uitslag krijgt en dat er een gesprek volgt om die uitslag toe te lichten.
- 4
Bespreek onderzoek voor de familie
Vraag de huisarts om verwijzing voor cardiologisch en erfelijkheidsonderzoek van naaste familieleden.
- 5
Zoek begeleiding voor het verlies
Vraag om rouwbegeleiding of een lotgenotengroep; een plotseling verlies vraagt meer opvang.
Wat u hier wel en niet vindt
De medische kant én de procedure erbij, want juist die procedure overvalt families het meest.
Dat er een lijkschouwer komt bij het overlijden van een kind, dat er politie in huis kan staan zonder dat iemand ergens van wordt verdacht, dat de uitvaart moet wachten op vrijgave: dat weet niemand vooraf en het staat zelden ergens bij elkaar. Op deze pagina wel, samen met de reden waarom obductie en familieonderzoek zo vaak worden aangeraden. Voor de medische vragen over uw eigen situatie gaat u naar de huisarts of naar het centrum voor erfelijke hartziekten.
Is er een polis, en hoe vindt u die?
Bij een plotseling overlijden is de vraag zelden of er dekking is, maar of iemand de polis vindt.
Een lopende uitvaartverzekering keert uit, ook bij een onverwacht overlijden op jonge leeftijd. Het lastige is dat jonge mensen vaker geen polis hebben of niemand hebben verteld dat hij er is. Kijk in de bankafschriften naar een terugkerende premie, en laat zo nodig bij de verzekeraars zoeken op naam en geboortedatum. Onze pagina daarover legt die route stap voor stap uit.
Veelgestelde vragen over jong en plotseling overlijden
De vragen die in de eerste dagen opkomen, en de vragen die pas later belangrijk blijken.
Meestal het hart. Denk aan hartspierziekten zoals hypertrofische cardiomyopathie, aangeboren afwijkingen, ritmestoornissen door het lang-QT- of brugadasyndroom, een ontsteking van de hartspier of vroege aderverkalking. Daarnaast komen hersenbloedingen, epilepsie, longembolie en ongevallen voor als oorzaak van plotseling overlijden op jonge leeftijd.
Vaak. Bij plotselinge hartdood vóór het veertigste jaar wordt in een aanzienlijk deel van de gevallen een erfelijke hartziekte gevonden; schattingen lopen uiteen van ongeveer een derde tot meer dan de helft. Daarom kijkt een cardioloog niet alleen naar de overledene, maar ook naar de familie.
Dat wordt vaak aangeraden. Eerstegraadsfamilieleden — ouders, broers, zussen, kinderen — kunnen cardiologisch worden onderzocht. Wordt er een erfelijke aanleg gevonden, dan zijn controle en behandeling mogelijk, en dat verlaagt het risico. Vraag de huisarts om verwijzing naar een centrum voor erfelijke hartziekten.
Dan geldt een extra regel. Bij het overlijden van iemand onder de achttien mag de behandelend arts pas een verklaring van overlijden afgeven ná overleg met de gemeentelijke lijkschouwer — ook als hij zelf overtuigd is van een natuurlijke dood. Dat staat in de Wet op de lijkbezorging.
Nader onderzoek naar de doodsoorzaak bij kinderen. De lijkschouwer kan dat laten doen als de oorzaak onduidelijk blijft. Het doel is tweeledig: ouders duidelijkheid geven en leren hoe sterfgevallen bij kinderen voorkomen kunnen worden. Deelname wordt vooraf met de ouders besproken.
Niet altijd, maar het gebeurt vaker dan bij een overlijden op hoge leeftijd. Een obductie kan de oorzaak aantonen en daarmee ook duidelijk maken of er een erfelijke aandoening speelt die voor de familie van belang is. Zonder die uitslag blijft dat vaak onbekend.
Omdat er eerst onderzoek moet gebeuren. Bij een onverklaard of niet-natuurlijk overlijden beslist de officier van justitie over vrijgave, en pas daarna kan de uitvaart verder. Hoelang dat duurt verschilt; de uitvaartondernemer houdt contact en kan u ondertussen alles voorbereiden.
Niet per se. Een plotseling overlijden door een hartaandoening is een natuurlijke dood. Maar zolang de oorzaak niet vaststaat, wordt het als onverklaard behandeld en komt de lijkschouwer erbij. Dat is een procedure, geen verdenking richting de familie of de behandelend arts.
Dat komt voor en het is zwaar. Soms wijst onderzoek nergens op; dan wordt gesproken van een onverklaard overlijden. Ook dan kan cardiologisch onderzoek van de familie zinvol zijn, want een aanleg die bij de overledene niet zichtbaar werd, kan bij anderen wel opvallen.
Begin bij de huisarts: die kan verwijzen voor erfelijkheidsonderzoek en voor rouwbegeleiding. Voor het verlies zelf zijn er lotgenotengroepen voor ouders, broers en zussen. Een plotseling verlies zonder verklaring vraagt meer begeleiding dan een verlies waar iedereen zich op kon voorbereiden.
Gerelateerde onderwerpen
Deze pagina's sluiten het dichtst aan: het onderzoek, de procedure en de rouw die erop volgt.
