Hadden de ouders samen het gezag, dan krijgt de overlevende ouder automatisch alleen het gezag — dit gaat vanzelf, zonder rechter. Had alleen de overleden ouder het gezag, dan beslist de rechter wie het gezag krijgt, vaak de andere ouder als die daar om vraagt. Overlijden beide ouders (of de enige ouder met gezag, zonder dat de andere ouder gezag heeft), dan is voogdij nodig: een door de ouders aangewezen voogd (via testament of het gezagsregister), of bij ontbreken daarvan een door de rechter benoemde voogd. Bel 06-45100608 om een zelfstandige uitvaartondernemer bij u in de buurt te vinden.
Wie krijgt het gezag over minderjarige kinderen?
Elk minderjarig kind in Nederland staat altijd onder gezag of voogdij; wie die verantwoordelijkheid na een overlijden krijgt, hangt af van wie het gezag had en of er een voogd is aangewezen.
Voor ouders is dit misschien wel de zwaarste vraag die er is: wat gebeurt er met onze kinderen als ons iets overkomt? Het is een vraag die de meeste mensen liever wegstoppen, maar die — juist omdat die zo belangrijk is — wel beantwoord verdient te worden, zowel voor wie dit nu acuut meemaakt als voor wie dit voor de toekomst wil regelen.
RouwUitvaart.nl is een landelijk, onafhankelijk informatie- en verwijsplatform voor nabestaanden. In deze uitleg leggen we het hele plaatje uit: het verschil tussen gezag en voogdij, wat er gebeurt bij het overlijden van één ouder, wat er gebeurt als beide ouders overlijden, hoe u zelf een voogd aanwijst, en welke rol de rechter en de Raad voor de Kinderbescherming hierbij spelen.
Gezag en voogdij: het verschil
Gezag is het recht en de plicht van een ouder om een kind te verzorgen en op te voeden; voogdij is precies datzelfde, maar uitgeoefend door iemand die geen ouder is.
In de wet wordt strikt onderscheid gemaakt tussen gezag (ook wel ouderlijk gezag of wettelijk gezag genoemd) en voogdij — twee begrippen die in de praktijk vaak door elkaar worden gebruikt, maar juridisch iets anders betekenen.
Het recht en de plicht van een ouder om een minderjarig kind te verzorgen, op te voeden en belangrijke beslissingen over het kind te nemen. Eén of twee personen (de juridische ouders) kunnen het gezag hebben.
Hetzelfde recht en diezelfde plicht, maar dan uitgeoefend door iemand die geen ouder is — bijvoorbeeld een familielid, vriend, of (in laatste instantie) een gecertificeerde jeugdbeschermingsinstelling.
Elk minderjarig kind in Nederland staat onder gezag of voogdij — er is altijd iemand verantwoordelijk. Dat is precies waarom deze regelingen zo belangrijk zijn: ze zorgen ervoor dat er nooit een juridisch "gat" ontstaat in de verantwoordelijkheid voor een kind.
Wat gebeurt er als één van de ouders overlijdt?
Hadden de ouders samen het gezag, dan krijgt de overlevende ouder dat automatisch en zonder rechter; had alléén de overledene het gezag, dan beslist de rechter wie het gezag voortaan draagt.
Gezamenlijk gezag: automatisch naar de overlevende ouder
Hadden u en uw partner samen het gezag — wat het geval is als u getrouwd was, een geregistreerd partnerschap had, of (bij ongehuwde ouders) gezamenlijk gezag had aangevraagd — dan krijgt de overlevende ouder bij het overlijden van de ander automatisch alleen het gezag. Dit gaat vanzelf en is geen procedure die u apart moet aanvragen of bij de rechter moet regelen.
Alleen gezag: de rechter beslist
Had alléén de overleden ouder het gezag, dan bepaalt de rechter wie het gezag krijgt. Dit kan de andere ouder zijn — die kan een verzoek indienen, en de rechter wijst dit verzoek alleen af als dat beter is voor het kind — of, in uitzonderlijke gevallen, iemand anders. Heeft de overleden ouder zelf in een testament of het gezagsregister een voogd aangewezen? Dan vraagt de griffier van de rechtbank deze persoon of hij of zij de voogdij wil aanvaarden.
Overlijdt de partner die geen ouder is?
Soms is een gezinssituatie net wat complexer: een ouder heeft samen met een niet-ouder (bijvoorbeeld een stiefouder) het gezag over een kind. Overlijdt die niet-ouder, dan krijgt de ouder automatisch weer alleen het gezag. Overlijdt juist de ouder zelf, dan behoudt de niet-ouder partner automatisch het gezag — dit heet dan voogdij.
Als beide ouders overlijden: voogdij is dan noodzakelijk
Is er geen ouder met gezag meer over, dan is voogdij nodig: de rechtbank vraagt een aangewezen voogd of hij aanvaardt, en benoemt anders zelf een voogd, zo nodig na advies van de Raad voor de Kinderbescherming.
Overlijden beide ouders — of overlijdt de enige ouder met gezag, zonder dat er nog een andere ouder met gezag is — dan is er geen ouder meer over die het gezag kan uitoefenen. Op dat moment moet een voogd worden aangewezen.
Hebben de ouders een voogd aangewezen in een testament of het gezagsregister, dan vraagt de griffier van de rechtbank deze persoon of hij of zij de voogdij wil aanvaarden.
De aangewezen voogd moet een schriftelijke bereidverklaring afleggen bij de rechtbank, binnen 14 dagen nadat de benoeming officieel is meegedeeld.
Wil of kan de aangewezen persoon de voogdij niet uitvoeren, of hebben de ouders niemand aangewezen, dan benoemt de rechtbank een voogd.
Een raadsonderzoeker spreekt met het kind en met familieleden om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen en de rechter te adviseren.
Een voogd aanwijzen: testament of gezagsregister?
U wijst zelf een voogd aan via een testament bij de notaris of kosteloos via het gezagsregister bij de rechtbank; een testament geldt voor al uw kinderen en biedt extra mogelijkheden zoals bewindvoering en een reservevoogd.
Wilt u zelf bepalen wie er voor uw kinderen zorgt als u en de andere ouder beiden zouden overlijden? Dat kan, op twee manieren.
Geldt voor alle (ook nog niet geboren) kinderen. Extra mogelijkheden: bewindvoering, executeur, legaten, reservevoogd. Notariskosten van toepassing.
Kosteloos, per kind apart. U logt in met uw eigen DigiD en houdt het burgerservicenummer (BSN) van uw kind bij de hand. Alleen de voogdijbenoeming zelf, geen extra mogelijkheden.
Bij een testament kunt u meer regelen dan alleen de voogdij. Een veelgebruikte combinatie is de voogd óók als bewindvoerder aan te wijzen. U kunt ook twee personen samen als voogd aanwijzen.
Aandachtspunten en veelgemaakte misverstanden
Alleen een officiële registratie in een testament of het gezagsregister telt; mondelinge afspraken zijn niet rechtsgeldig en voogdij eindigt automatisch zodra het kind achttien jaar wordt.
- Onderlinge mondelinge afspraken zijn niet rechtsgeldig. Alleen een officiële registratie (testament of gezagsregister) telt.
- Een instelling kan alleen door de rechter, niet door u zelf, als voogd worden aangewezen.
- Een minderjarig kind kan geen voogd of executeur zijn.
- Voogdij eindigt automatisch zodra het kind 18 wordt.
- U hoeft als ouder geen gezag te hebben om zelf een voogd aan te wijzen — maar de aanwijzing werkt alleen als u op het moment van uw overlijden wél gezag had.
Vragen over gezag en voogdij
Hadden de ouders samen het gezag, dan krijgt de overlevende ouder automatisch alleen het gezag. Dit gaat vanzelf en hoeft niet via de rechter. Had alleen de overleden ouder het gezag, dan beslist de rechter wie het gezag krijgt, meestal de andere ouder als die daarom verzoekt.
Gezag wordt uitgeoefend door een ouder en omvat het recht en de plicht om een minderjarig kind te verzorgen en op te voeden. Voogdij is hetzelfde recht en dezelfde plicht, maar dan uitgeoefend door iemand die geen ouder is, zoals een familielid, een vriend of een aangewezen instelling.
Via een testament bij de notaris, of kosteloos via een aantekening in het gezagsregister bij de rechtbank. Voor het gezagsregister logt u in met uw eigen DigiD en houdt u het burgerservicenummer van uw kind bij de hand. Een testament geldt voor al uw kinderen, ook voor kinderen die later nog geboren worden.
Dan bepaalt de rechter wie voogd wordt, in het belang van het kind. Bij twijfel vraagt de rechter advies aan de Raad voor de Kinderbescherming. Een raadsonderzoeker spreekt dan met het kind en met familieleden om de rechter zo goed mogelijk te adviseren.
Nee. De aangewezen persoon moet een bereidverklaring afleggen bij de rechtbank, binnen 14 dagen nadat de benoeming officieel is meegedeeld. Aanvaardt deze persoon niet, dan benoemt de rechtbank een andere voogd. Bespreek zo'n aanwijzing daarom altijd vooraf met de persoon die u op het oog heeft.
Ja, u kunt maximaal twee personen gezamenlijk als voogd aanwijzen. Zij zijn dan samen, naar draagkracht, verantwoordelijk voor de kosten van verzorging en opvoeding. Dit legt u vast in een testament bij de notaris, waar u ook een reservevoogd kunt benoemen voor als de eerste keuze wegvalt.
In principe ja, tenzij u in een testament apart een bewindvoerder heeft aangewezen. De voogd beheert dan de dagelijkse zorg, terwijl de bewindvoerder zich richt op het vermogen van uw kind. Zo'n splitsing kunt u alleen via een testament bij de notaris regelen, niet via het gezagsregister.
De rechter kijkt naar beide aanwijzingen en beslist met het belang van het kind als uitgangspunt. Bij een enkele, recentere registratie geldt in beginsel de laatste aanwijzing. Zijn de aanwijzingen tegenstrijdig, dan kan de rechter advies vragen aan de Raad voor de Kinderbescherming voordat een keuze valt.
Gerelateerde onderwerpen
Hoe rouwen kinderen en hoe kunt u hen het beste ondersteunen?
Alles over het afhandelen van een erfenis.
Leg uw wensen rond nalatenschap en voogdij vast.
Complete checklist voor de eerste dagen.
Wat te regelen na overlijden.
Steun en praktische hulp voor nabestaanden.
