Hadden de ouders samen het gezag, dan krijgt de overlevende ouder automatisch alleen het gezag. Dit gaat vanzelf, zonder rechter. Had alleen de overleden ouder het gezag, dan beslist de rechter wie het gezag krijgt; vraagt de andere ouder erom, dan wijst de rechter dat alleen af als het belang van het kind zich daartegen verzet (artikel 1:253g BW).
Overlijden beide ouders (of de enige ouder met gezag, en krijgt de andere ouder het gezag niet), dan is voogdij nodig: een door de ouders aangewezen voogd (via testament of het gezagsregister), of bij ontbreken daarvan een door de rechter benoemde voogd. Bel 085-0048099: u wordt automatisch doorverbonden met het team van onze vaste uitvaartpartner, dat uw vragen beantwoordt en, als u dat wilt, de uitvaart in gang zet bij een uitvaartverzorger bij u in de buurt.
Wie krijgt het gezag over minderjarige kinderen?
Elk minderjarig kind in Nederland staat altijd onder gezag of voogdij; wie die verantwoordelijkheid na een overlijden krijgt, hangt af van wie het gezag had en of er een voogd is aangewezen.
Voor ouders is dit misschien wel de zwaarste vraag die er is: wat gebeurt er met onze kinderen als ons iets overkomt?
Het is een vraag die de meeste mensen liever wegstoppen, maar die, juist omdat die zo belangrijk is, wel beantwoord verdient te worden, zowel voor wie dit nu acuut meemaakt als voor wie dit voor de toekomst wil regelen.
RouwUitvaart.nl is een landelijk informatie- en verwijsplatform voor nabestaanden.
In deze uitleg leggen we het hele plaatje uit: het verschil tussen gezag en voogdij, wat er gebeurt bij het overlijden van één ouder, wat er gebeurt als beide ouders overlijden, hoe u zelf een voogd aanwijst, en welke rol de rechter en de Raad voor de Kinderbescherming hierbij spelen.
Gezag en voogdij: het verschil
Gezag is het recht en de plicht van een ouder om een kind te verzorgen en op te voeden; voogdij is precies datzelfde, maar uitgeoefend door iemand die geen ouder is.
In de wet wordt strikt onderscheid gemaakt tussen gezag (ook wel ouderlijk gezag of wettelijk gezag genoemd) en voogdij: twee begrippen die in de praktijk vaak door elkaar worden gebruikt, maar juridisch iets anders betekenen.
Het recht en de plicht van een ouder om een minderjarig kind te verzorgen, op te voeden en belangrijke beslissingen over het kind te nemen. Eén of twee personen kunnen het gezag hebben: meestal de ouders, soms een ouder samen met iemand die geen ouder is.
Hetzelfde recht en diezelfde plicht, maar dan uitgeoefend door iemand die geen ouder is, bijvoorbeeld een familielid, vriend, of (in laatste instantie) een gecertificeerde jeugdbeschermingsinstelling.
Elk minderjarig kind in Nederland staat onder gezag of voogdij. Is daar na een overlijden niet in voorzien, dan benoemt de rechtbank een voogd (artikel 1:295 BW), zo nodig eerst tijdelijk (artikel 1:296 BW). Juist daarom zijn deze regelingen zo belangrijk.
Wat gebeurt er als één van de ouders overlijdt?
Hadden de ouders samen het gezag, dan krijgt de overlevende ouder dat automatisch en zonder rechter; had alléén de overledene het gezag, dan beslist de rechter wie het gezag voortaan draagt.
Gezamenlijk gezag: automatisch naar de overlevende ouder
Hadden u en uw partner samen het gezag (wat het geval is als u getrouwd was of een geregistreerd partnerschap had, als de vader of meemoeder het kind sinds 1 januari 2023 heeft erkend, of als u gezamenlijk gezag had laten registreren), dan krijgt de overlevende ouder bij het overlijden van de ander automatisch alleen het gezag. Dit gaat vanzelf en is geen procedure die u apart moet aanvragen of bij de rechter moet regelen.
Alleen gezag: de rechter beslist
Had alléén de overleden ouder het gezag, dan bepaalt de rechter wie het gezag krijgt. Dit kan de andere ouder zijn (die kan daarom verzoeken; de rechter wijst dat verzoek alleen af als het belang van het kind zich daartegen verzet) of een ander (artikel 1:253g BW). Dat geldt ook als de overleden ouder in een testament of het gezagsregister een voogd heeft aangewezen: ook dan wijst de rechter een verzoek van de andere ouder alleen af als het belang van het kind zich daartegen verzet. Krijgt de andere ouder het gezag, dan vervalt die aanwijzing (artikel 1:293 BW).
Overlijdt de partner die geen ouder is?
Soms is een gezinssituatie net wat complexer: een ouder heeft samen met een niet-ouder (bijvoorbeeld een stiefouder) het gezag over een kind. Overlijdt die niet-ouder, dan krijgt de ouder automatisch weer alleen het gezag. Overlijdt juist de ouder zelf, dan oefent de niet-ouder partner van rechtswege de voogdij uit (artikel 1:253x BW). De andere ouder van het kind kan de rechtbank wel vragen om alsnog zelf met het gezag te worden belast.
Als beide ouders overlijden: voogdij is dan noodzakelijk
Is er geen ouder met gezag meer over, dan is voogdij nodig: een aangewezen voogd kan zich bij de rechtbank bereid verklaren de voogdij te aanvaarden, en anders benoemt de rechtbank zelf een voogd, zo nodig na advies van de Raad voor de Kinderbescherming.
Overlijden beide ouders (of overlijdt de enige ouder met gezag en krijgt de andere ouder het gezag niet), dan is er geen ouder meer die het gezag uitoefent. Dan is een voogd nodig. Naast de voogdij komt ook de uitvaart op de familie af; wat daarbij komt kijken, leest u bij wat moet ik regelen bij overlijden ouders.
Hebben de ouders een voogd aangewezen in een testament of het gezagsregister, dan besluit deze persoon na het overlijden of hij of zij de voogdij aanvaardt. Volgens Rechtspraak.nl krijgt de aangewezen voogd daarover soms eerst een brief, bijvoorbeeld van de rechtbank, de notaris of de Raad voor de Kinderbescherming.
Aanvaardt de aangewezen voogd de voogdij, dan legt hij of zij een bereidverklaring af bij de griffie van de rechtbank, binnen 14 dagen nadat de benoeming officieel is meegedeeld (binnen twee maanden als hij of zij in het buitenland is).
Wil of kan de aangewezen persoon de voogdij niet uitvoeren, of hebben de ouders niemand aangewezen, dan benoemt de rechtbank een voogd.
Vraagt de rechter de Raad om advies, dan kan een raadsonderzoeker met het kind en met familieleden spreken om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen en de rechter te adviseren.
Een voogd aanwijzen: testament of gezagsregister?
U wijst zelf een voogd aan via een testament bij de notaris of kosteloos via het gezagsregister bij de rechtbank; een testament geldt voor al uw kinderen en biedt extra mogelijkheden zoals bewindvoering en een reservevoogd.
Wilt u zelf bepalen wie er voor uw kinderen zorgt als u en de andere ouder beiden zouden overlijden? Dat kan, op twee manieren.
Geldt voor alle (ook nog niet geboren) kinderen. Extra mogelijkheden: bewindvoering, executeur, legaten, reservevoogd. Notariskosten van toepassing.
Kosteloos, per kind apart. U logt in met uw eigen DigiD en houdt het burgerservicenummer (BSN) van uw kind bij de hand. Alleen de voogdijbenoeming zelf, geen extra mogelijkheden.
Bij een testament kunt u meer regelen dan alleen de voogdij. Een veelgebruikte combinatie is de voogd óók als bewindvoerder aan te wijzen. U kunt ook twee personen samen als voogd aanwijzen.
Aandachtspunten en veelgemaakte misverstanden
Alleen een officiële registratie in een testament of het gezagsregister telt; mondelinge afspraken zijn niet rechtsgeldig en voogdij eindigt automatisch zodra het kind achttien jaar wordt.
- Onderlinge mondelinge afspraken zijn niet rechtsgeldig. Alleen een officiële registratie (testament of gezagsregister) telt.
- Een instelling kan alleen door de rechter, niet door u zelf, als voogd worden aangewezen.
- Een minderjarig kind kan geen voogd of executeur zijn.
- Voogdij eindigt automatisch zodra het kind 18 wordt.
- U hoeft als ouder geen gezag te hebben om zelf een voogd aan te wijzen, maar de aanwijzing werkt alleen als u op het moment van uw overlijden wél gezag had.
Wat kost een uitvaart? Vaste samenstellingen: crematie vanaf €2.000, begrafenis vanaf €3.900 inclusief algemeen graf. Een crematie zelf regelen kan vanaf circa €800; losse diensten, zoals een complete opbaring, kunnen er altijd bij.
Vragen over gezag en voogdij
Hadden de ouders samen het gezag, dan krijgt de overlevende ouder automatisch alleen het gezag. Dit gaat vanzelf en hoeft niet via de rechter. Had alleen de overleden ouder het gezag, dan beslist de rechter wie het gezag krijgt. Vraagt de andere ouder erom, dan wijst de rechter dat alleen af als het belang van het kind zich daartegen verzet.
Gezag wordt uitgeoefend door een ouder en omvat het recht en de plicht om een minderjarig kind te verzorgen en op te voeden. Voogdij is hetzelfde recht en dezelfde plicht, maar dan uitgeoefend door iemand die geen ouder is, zoals een familielid, een vriend of een aangewezen instelling.
Via een testament bij de notaris, of kosteloos via een aantekening in het gezagsregister bij de rechtbank. Voor het gezagsregister logt u in met uw eigen DigiD en houdt u het burgerservicenummer van uw kind bij de hand. Een testament geldt voor al uw kinderen, ook voor kinderen die later nog geboren worden.
Dan bepaalt de rechter wie voogd wordt, in het belang van het kind. De rechter kan daarover advies vragen aan de Raad voor de Kinderbescherming. Een raadsonderzoeker spreekt dan met het kind en met familieleden om de rechter zo goed mogelijk te adviseren.
Nee. Wie de voogdij aanvaardt, legt een bereidverklaring af bij de rechtbank, binnen 14 dagen nadat de benoeming officieel is meegedeeld (binnen twee maanden als hij of zij in het buitenland is). Aanvaardt deze persoon niet, dan benoemt de rechtbank een andere voogd. Bespreek zo'n aanwijzing daarom altijd vooraf met de persoon die u op het oog heeft.
Ja, u kunt maximaal twee personen gezamenlijk als voogd aanwijzen. Zij zijn dan samen, naar draagkracht, verantwoordelijk voor de kosten van verzorging en opvoeding. Dat kan in een testament bij de notaris of via het gezagsregister; in een testament kunt u ook een reservevoogd benoemen voor als de eerste keuze wegvalt.
In principe ja, tenzij u in een testament een bewindvoerder heeft aangewezen over wat uw kind van u erft. De voogd zorgt dan voor de opvoeding en de dagelijkse zaken, terwijl de bewindvoerder dat vermogen uit de erfenis beheert. Via het gezagsregister kunt u zo'n splitsing niet regelen, via een testament bij de notaris wel.
Dan geldt de aanwijzing van de ouder die als laatste overlijdt en op dat moment het gezag had; de aanwijzing van de eerst overleden ouder vervalt zodra de andere ouder het gezag krijgt. Alleen als niet vast te stellen is wie het eerst overleed, bepaalt de rechtbank welke aanwijzing geldt. Wijs daarom bij voorkeur samen dezelfde persoon aan.
Gerelateerde onderwerpen
Hoe rouwen kinderen en hoe kunt u hen het beste ondersteunen?
Alles over het afhandelen van een erfenis.
Leg uw wensen rond nalatenschap en voogdij vast.
Complete checklist voor de eerste dagen.
Wat te regelen na overlijden.
Steun en praktische hulp voor nabestaanden.
Deze informatie is zorgvuldig samengesteld, maar is geen persoonlijk juridisch advies. Gaat het om gezag, voogdij of een testament, dan kunt u terecht bij een notaris of advocaat familierecht.
